Vừa đi làm vừa học thạc sĩ có xong được không? Được, và rất nhiều người đã làm, nếu giữ được ba thứ: một khung giờ học cố định mỗi tuần mà không ai lấy mất, sự hiểu và đồng thuận của cấp trên cùng gia đình, và một đề tài luận văn bắt đầu từ sớm, tốt nhất là gắn với chính công việc. Người bỏ dở hiếm khi vấp ở các môn học. Họ vấp ở luận văn.
Chào bạn, đây là Nhà Học Giả. Tập này dành cho những người đang chạy từ cơ quan tới lớp lúc sáu giờ tối, ăn bánh mì trên đường, và tự hỏi liệu mình có cầm cự nổi hai năm. Mình sẽ nói về những chỗ hay gãy và cách người ta vượt qua.
Vì sao người đi làm hay bỏ dở ở luận văn chứ không ở môn học?
Các môn học có lịch, có giảng viên, có bài kiểm tra, có bạn cùng lớp. Nói cách khác, có một cấu trúc kéo bạn đi. Bạn chỉ cần có mặt và làm bài đúng hạn.
Luận văn thì khác. Hết phần môn học, lớp giải tán, không còn buổi tối cố định nào. Người hướng dẫn chờ bạn gửi bản thảo. Công việc ở cơ quan thì luôn có việc gấp. Thế là tuần này hoãn, tuần sau hoãn, rồi một ngày bạn nhận ra đã sáu tháng chưa mở tệp luận văn.
Một anh học viên ngành quản lý công từng kể với mình rằng anh hoàn thành tất cả môn học với điểm tốt, rồi mất gần hai năm vật lộn với luận văn, suýt quá thời hạn tối đa của chương trình.
Bài học ở đây là: đừng đợi học xong môn mới nghĩ tới luận văn. Hãy biến luận văn thành một thứ có lịch từ sớm, như một môn học riêng do chính bạn đặt ra.
Giữ một khung giờ học mà không ai lấy mất
Khung giờ tốt nhất là khung bạn giữ được đều, không phải khung dài nhất. Nhiều người chọn sáng sớm, trước khi con dậy và trước khi điện thoại công việc bắt đầu reo. Một tiếng rưỡi mỗi sáng, năm ngày một tuần, cộng lại nhiều hơn một buổi chiều Chủ nhật mà bạn thường mệt và bị gọi đi đám cưới.
Hãy báo cho người trong nhà biết khung giờ đó là của bạn. Nói rõ: từ năm giờ đến sáu giờ rưỡi sáng mình học, có việc gì để sau. Khi người khác biết, họ sẽ giúp bạn giữ nó.
Chọn một chỗ ngồi cố định và chỉ dùng để học. Chỗ đó có thể là góc bàn trong phòng ngủ hay một quán cà phê gần nhà mở sớm. Cơ thể quen với chỗ ngồi sẽ vào việc nhanh hơn.
Và chuẩn bị sẵn việc cho buổi học tiếp theo ngay khi kết thúc buổi trước. Viết một dòng: sáng mai đọc tiếp bài báo thứ ba, ghi chép phần phương pháp. Sáng hôm sau bạn khỏi mất mười lăm phút nghĩ xem nên làm gì.
Nói chuyện với cấp trên và gia đình trước khi học
Nhiều người ngại nói với cấp trên vì sợ bị nghĩ là sắp nghỉ việc. Thực tế, cấp trên biết trước thì dễ thông cảm hơn nhiều so với việc phát hiện bạn hay xin về sớm mà không rõ lý do. Hãy nói thẳng lịch học, những tuần bạn sẽ bận như kỳ thi và giai đoạn bảo vệ, và cam kết của bạn với công việc.
Nếu được, hãy tìm điểm chung giữa việc học và việc làm. Một đề tài luận văn giải quyết vấn đề của chính cơ quan mình thường được cấp trên ủng hộ, có khi còn giúp bạn xin dữ liệu và thời gian.
Với gia đình, nói chuyện cụ thể hơn là hứa chung chung. Trong hai năm này, những buổi tối nào bạn đi học, ai đón con, ai nấu cơm, cuối tuần nào dành cho nhà. Người bạn đời hiểu trước sẽ bớt cảm giác bị bỏ rơi.
Và cảm ơn họ thật lòng. Tấm bằng thạc sĩ của người đi làm luôn có công của những người đã gánh bớt việc giúp mình.
Chọn đề tài gần công việc: lợi thế và cái bẫy
Lợi thế thì rõ: bạn hiểu bối cảnh, có sẵn câu hỏi thật, dễ tiếp cận dữ liệu, và mỗi giờ làm luận văn cũng là một giờ hiểu công việc sâu hơn.
Nhưng có ba cái bẫy. Bẫy thứ nhất là đề tài quá nhạy cảm với cơ quan. Nếu kết quả có thể cho thấy một phòng ban làm chưa tốt, bạn có thể gặp khó khi xin dữ liệu hoặc khi công bố. Hãy bàn trước với cấp trên về phạm vi.
Bẫy thứ hai là nhầm báo cáo công việc với luận văn. Luận văn cần câu hỏi nghiên cứu, cần tổng quan tài liệu, cần phương pháp rõ ràng, không chỉ là mô tả thực trạng và đề xuất giải pháp. Người hướng dẫn sẽ kéo bạn về đúng hướng, hãy nghe họ.
Bẫy thứ ba là bảo mật dữ liệu. Dữ liệu của cơ quan không phải của riêng bạn. Hỏi rõ bạn được dùng tới đâu, có cần ẩn danh không, có cần văn bản cho phép không, trước khi đưa vào luận văn.
Khi thấy mình sắp bỏ cuộc thì làm gì?
Hầu như ai vừa làm vừa học cũng có một giai đoạn muốn buông. Thường là khi công việc có đợt cao điểm, con ốm, hoặc bản thảo bị trả về sửa nhiều.
Lúc đó, đừng ra quyết định lớn. Hãy thu nhỏ mục tiêu lại: tuần này chỉ cần viết một trang, hay chỉ cần đọc xong một bài báo. Việc nhỏ làm được giữ cho sợi dây không đứt.
Nói chuyện với người hướng dẫn về hoàn cảnh của bạn. Nhiều thầy cô rất thông cảm với học viên đi làm, và họ có thể giúp bạn sắp lại tiến độ hợp lý. Im lặng biến mất mới là điều làm thầy cô mất kiên nhẫn.
Và nhớ đọc kỹ quy chế về thời gian đào tạo tối đa và thủ tục gia hạn của trường. Biết mình còn bao nhiêu thời gian thật sẽ giúp bạn bình tĩnh hơn. Câu hỏi đáng nhớ trong những đêm mệt là: một năm nữa, mình muốn đang cầm tấm bằng này hay đang tiếc vì đã dừng?
Câu hỏi thường gặp
Học thạc sĩ buổi tối có khác gì học ban ngày không?
Về nội dung chương trình thường giống nhau, khác ở lịch học và đối tượng. Lớp buổi tối đa số là người đi làm, nên thảo luận hay gắn với thực tế, nhưng bạn cũng có ít thời gian gặp giảng viên ngoài giờ hơn.
Có nên xin cơ quan cử đi học không?
Nếu cơ quan có chế độ cử đi học, đó là thuận lợi về thời gian và có khi cả kinh phí. Đổi lại thường có cam kết làm việc sau khi học, nên hãy đọc kỹ điều kiện trước khi ký.
Vừa làm vừa học thì nên học trong bao lâu?
Hãy theo thời gian chuẩn của chương trình và đặt mục tiêu xong đúng hạn, vì kéo dài thường làm động lực giảm. Nếu biết chắc sẽ có giai đoạn bận, hãy tính trước và bàn với người hướng dẫn.
Làm sao học tốt khi đầu óc đã mệt sau giờ làm?
Dành những việc cần suy nghĩ sâu như viết và phân tích cho lúc đầu óc tỉnh nhất, thường là sáng sớm. Buổi tối mệt thì làm việc nhẹ như sắp xếp tài liệu, định dạng, đọc lướt.
Đổi việc giữa chừng khi đang học thạc sĩ có ảnh hưởng gì?
Nếu đề tài phụ thuộc dữ liệu của nơi làm cũ, bạn có thể mất nguồn dữ liệu. Hãy thu thập và xin phép dùng dữ liệu đầy đủ trước khi chuyển việc, hoặc bàn với người hướng dẫn về phương án thay thế.
