Thạc sĩ định hướng nghiên cứu và định hướng ứng dụng khác nhau ở chỗ học để làm gì. Chương trình nghiên cứu rèn bạn đặt câu hỏi mới và trả lời bằng phương pháp khoa học, hợp với người định học tiến sĩ hoặc đi dạy đại học. Chương trình ứng dụng rèn bạn giải những bài toán có thật trong nghề, hợp với người muốn đi làm giỏi hơn và lên vị trí cao hơn.
Chào bạn, đây là Nhà Học Giả. Rất nhiều người đăng ký cao học mà không để ý mình đang vào loại chương trình nào, tới khi làm luận văn hay định xin học tiến sĩ mới giật mình. Tập này mình nói rõ hai con đường, và những chỗ nhỏ trong quy chế mà bạn nên đọc kỹ trước khi nộp hồ sơ.
Hai loại thạc sĩ này khác nhau ở mục tiêu đào tạo
Hãy hình dung hai người cùng học kinh tế. Người học theo hướng nghiên cứu sẽ được dạy nhiều về phương pháp: thiết kế nghiên cứu, thống kê, cách đọc và phê bình bài báo, cách lập luận để một phát hiện đứng vững. Mục tiêu cuối cùng là bạn tự làm được một nghiên cứu nhỏ có đóng góp.
Người học theo hướng ứng dụng sẽ được dạy nhiều về tình huống: phân tích một doanh nghiệp cụ thể, xây một kế hoạch, cải tiến một quy trình. Phương pháp vẫn có, nhưng là công cụ để giải việc, không phải trọng tâm.
Vì vậy lớp học cũng khác không khí. Lớp nghiên cứu thường ít người, đọc nhiều, thảo luận về bài báo. Lớp ứng dụng đông hơn, nhiều người đi làm, thảo luận về chuyện ở công ty.
Không cái nào cao hơn cái nào. Chúng chỉ trả lời hai câu hỏi khác nhau: bạn muốn tạo ra hiểu biết mới, hay muốn dùng hiểu biết có sẵn để làm việc tốt hơn.
Sản phẩm tốt nghiệp: luận văn nghiên cứu khác đề án ứng dụng ra sao?
Đây là chỗ khác biệt dễ thấy nhất. Chương trình nghiên cứu thường kết thúc bằng một luận văn có câu hỏi nghiên cứu, tổng quan tài liệu, phương pháp, kết quả và bàn luận. Hội đồng sẽ hỏi bạn phát hiện gì mới, phương pháp có chặt không.
Chương trình ứng dụng, tuỳ quy chế từng trường và từng thời kỳ, có thể kết thúc bằng một đề án, một dự án, hoặc một luận văn thiên về giải quyết vấn đề thực tiễn. Hội đồng sẽ hỏi giải pháp của bạn có làm được không, có đo được không, ai sẽ dùng.
Một anh kỹ sư xây dựng từng kể với mình rằng anh chọn ứng dụng vì muốn làm đề án về cách giảm hao hụt vật tư ở chính công trường anh quản lý. Làm xong, công ty áp dụng luôn. Nếu anh chọn hướng nghiên cứu, anh sẽ phải biến câu chuyện đó thành một câu hỏi có tính khái quát hơn, và đọc nhiều hơn hẳn.
Vì vậy trước khi chọn, hãy tự hỏi: sản phẩm cuối cùng mà mình muốn cầm trên tay là một bài nghiên cứu có thể đăng tạp chí, hay một giải pháp mà nơi mình làm dùng được ngay.
Muốn học tiếp tiến sĩ thì nên chọn loại nào?
Nếu bạn đã có ý định học tiến sĩ, hướng nghiên cứu là lựa chọn an toàn hơn. Lý do không chỉ ở tấm bằng, mà ở những gì bạn mang theo: kỹ năng đọc tài liệu, một luận văn có thể phát triển thành bài báo, và một người hướng dẫn biết năng lực nghiên cứu của bạn để viết thư giới thiệu.
Điều kiện đầu vào tiến sĩ ở Việt Nam và ở nước ngoài thường xem xét năng lực nghiên cứu, nhiều nơi hỏi về bài báo đã công bố hoặc kinh nghiệm nghiên cứu. Quy định cụ thể thay đổi theo từng thời kỳ và từng cơ sở đào tạo, nên bạn cần đọc quy chế tuyển sinh hiện hành của nơi mình định nộp.
Người học thạc sĩ ứng dụng không phải là mất cửa. Mình biết nhiều người đi hướng ứng dụng rồi vẫn làm tiến sĩ, nhưng họ thường phải bù thêm: tự học phương pháp, tham gia một nhóm nghiên cứu, viết một hai bài báo trước khi nộp hồ sơ.
Nói gọn, hướng nghiên cứu là đường thẳng tới tiến sĩ, còn hướng ứng dụng là đường vòng có đi được nhưng tốn thêm sức.
Những chỗ nhỏ trong quy chế nên đọc trước khi nộp hồ sơ
Chỗ thứ nhất là thời gian đào tạo và hình thức học. Có chương trình học tập trung ngày thường, có chương trình học buổi tối hoặc cuối tuần. Hướng ứng dụng thường thiết kế cho người đi làm hơn, nhưng không phải trường nào cũng vậy.
Chỗ thứ hai là điều kiện ngành đúng, ngành phù hợp và học bổ sung kiến thức. Nếu bạn đổi ngành, có thể phải học thêm một số học phần trước khi vào chương trình chính.
Chỗ thứ ba là yêu cầu công bố. Một số chương trình nghiên cứu khuyến khích hoặc đặt điều kiện về bài báo, bài hội thảo. Hỏi thẳng phòng đào tạo sau đại học và đọc văn bản quy chế, đừng chỉ nghe tư vấn tuyển sinh qua điện thoại.
Chỗ thứ tư là chuyện chuyển hướng giữa chừng. Có trường cho đổi từ ứng dụng sang nghiên cứu nếu bạn đủ điều kiện, có trường không. Nếu bạn còn phân vân, hãy hỏi điều này ngay từ đầu.
Chọn theo con người, không chỉ theo tên chương trình
Sau cùng, thứ quyết định trải nghiệm của bạn không nằm ở hai chữ nghiên cứu hay ứng dụng trên bằng, mà ở những người bạn học cùng và người hướng dẫn bạn.
Một chương trình ứng dụng có thầy cô giỏi nghề và bạn học toàn người đang làm thật có thể cho bạn nhiều hơn một chương trình nghiên cứu mà người hướng dẫn quá bận. Ngược lại, một chương trình nghiên cứu có nhóm làm việc sôi nổi có thể mở cho bạn cả một sự nghiệp.
Cách kiểm tra đơn giản nhất là tìm hai ba học viên khoá trước, mời một ly cà phê và hỏi: tuần học của bạn trông như thế nào, luận văn của bạn được hướng dẫn ra sao, ra trường bạn làm gì. Nghe họ kể mười lăm phút, bạn sẽ hiểu chương trình hơn đọc cả tập tài liệu tuyển sinh.
Và nếu nghe xong mà bạn thấy cả hai đều không làm mình háo hức, có khi câu trả lời đúng là chưa học vội.
Câu hỏi thường gặp
Bằng thạc sĩ ứng dụng có được đi dạy đại học không?
Tuỳ quy định tuyển dụng của từng trường và từng thời kỳ. Nhiều nơi chấp nhận bằng thạc sĩ nói chung, nhưng khi xét lên học tiến sĩ hay chức danh cao hơn, năng lực nghiên cứu sẽ được xem kỹ. Hãy đọc thông báo tuyển dụng cụ thể của nơi bạn nhắm tới.
Thạc sĩ nghiên cứu có khó hơn thạc sĩ ứng dụng không?
Khó theo kiểu khác. Hướng nghiên cứu đòi đọc nhiều, viết chặt và chịu được cảm giác chưa biết kết quả. Hướng ứng dụng đòi bạn giải được một vấn đề có thật, nhiều khi phải thuyết phục cả nơi mình làm.
Có thể tự học thêm phương pháp nếu đã học thạc sĩ ứng dụng?
Được, và nhiều người đã làm. Tham gia một nhóm nghiên cứu, học các khoá phương pháp, cùng viết bài với người có kinh nghiệm là những con đường bù khá hiệu quả.
Nhà tuyển dụng doanh nghiệp có phân biệt hai loại bằng này không?
Phần lớn nhà tuyển dụng doanh nghiệp để ý tới việc bạn làm được gì hơn là loại bằng. Một đề án ứng dụng giải đúng vấn đề của ngành đôi khi còn là điểm cộng khi phỏng vấn.
Không chắc mình thích nghiên cứu thì nên chọn loại nào?
Hãy thử trước khi chọn: xin theo một thầy cô làm trợ lý nghiên cứu vài tháng, hoặc viết thử một bài tổng quan nhỏ. Cảm giác của bạn sau vài tháng đó là dữ liệu tốt hơn mọi lời khuyên.
