Trả lời phản biện bài báo thế nào? Bằng một bảng phúc đáp đi qua từng ý: nhắc lại góp ý, nói rõ bạn đã sửa gì và ở trang nào, hoặc giải thích một cách lịch sự vì sao bạn không sửa. Đồng ý khi người phản biện đúng, bất đồng bằng bằng chứng khi bạn tin họ chưa đúng, và không bao giờ bỏ sót một ý nào, dù là ý nhỏ nhất.
Chào bạn, đây là Nhà Học Giả. Nhận thư từ tạp chí với quyết định cần sửa là một tin tốt, dù lúc mở thư ra có thể không thấy tốt chút nào. Tập này là cách biến mấy trang nhận xét làm bạn đau lòng thành một bài báo được chấp nhận.
Đọc nhận xét lần đầu: đừng trả lời ngay
Lần đọc đầu tiên, gần như ai cũng thấy khó chịu. Người phản biện có vẻ không hiểu bài, hỏi những điều bạn đã viết rõ, đòi những thứ không thể làm. Cảm giác đó hoàn toàn bình thường.
Lời khuyên mà hầu như nhà nghiên cứu lâu năm nào cũng nói: đọc một lần, rồi gập lại, để vài ngày. Đừng viết thư trả lời trong lúc đang bực.
Khi đọc lại với tâm thế bình tĩnh, bạn sẽ thấy nhiều góp ý hợp lý hơn bạn tưởng. Những chỗ người phản biện không hiểu thường là chỗ bạn viết chưa rõ. Nếu một chuyên gia trong ngành còn hiểu nhầm, người đọc khác cũng sẽ vậy.
Hãy nhớ người phản biện thường làm việc này không công, dành thời gian đọc bài của bạn. Phần lớn họ muốn bài tốt hơn, không phải muốn hạ bạn.
Phân loại góp ý và lên kế hoạch sửa
Chép toàn bộ nhận xét vào một tài liệu, tách mỗi ý thành một dòng riêng, đánh số. Một đoạn nhận xét dài có thể chứa ba bốn ý khác nhau.
Rồi phân loại từng ý: sửa dễ như lỗi trình bày hay làm rõ một câu, sửa cần công sức như bổ sung phân tích hay tài liệu, và những ý bạn không đồng ý hoặc không thể làm.
Bàn với đồng tác giả, đặc biệt những ý khó. Có thể một đồng tác giả có dữ liệu hay kỹ năng để làm phân tích bổ sung mà bạn không nghĩ tới.
Nếu thời hạn sửa mà tạp chí cho không đủ, hãy viết thư xin gia hạn sớm, nêu lý do ngắn gọn. Biên tập viên thường đồng ý nếu bạn hỏi trước hạn chứ không phải sau.
Viết bảng phúc đáp: rõ tới mức biên tập viên không phải lật bài
Cấu trúc phổ biến: với mỗi ý, trích lại góp ý của người phản biện, tiếp theo là phần trả lời của bạn, rồi trích đoạn văn đã sửa trong bài kèm số trang hoặc số dòng.
Mở đầu mỗi câu trả lời bằng lời cảm ơn ngắn khi phù hợp, nhưng đừng lặp lại những câu cảm ơn dài dòng ở mọi ý. Biên tập viên muốn thấy việc làm, không phải lời khen.
Trong bản thảo sửa, đánh dấu những chỗ thay đổi, bằng chế độ theo dõi thay đổi hoặc tô màu, tuỳ yêu cầu của tạp chí. Nhiều tạp chí yêu cầu nộp cả bản có đánh dấu và bản sạch.
Một bảng phúc đáp tốt giúp người phản biện đọc vòng hai trong vài phút và gật đầu. Một bảng phúc đáp mơ hồ kiểu nhóm tác giả đã sửa theo góp ý, không nói sửa ở đâu, sẽ làm họ phải đọc lại cả bài và thường sinh thêm nhận xét mới.
Khi bạn không đồng ý với người phản biện
Bạn được quyền không đồng ý. Người phản biện có thể hiểu nhầm, có thể đề nghị một phân tích không phù hợp với dữ liệu, hay yêu cầu mở rộng bài vượt phạm vi.
Khi không đồng ý, hãy trả lời bằng bằng chứng và lập luận, giọng tôn trọng. Ví dụ: nhóm tác giả hiểu băn khoăn của người phản biện, tuy nhiên với cỡ mẫu này phân tích đề xuất không phù hợp vì lý do sau, thay vào đó nhóm đã bổ sung phân tích độ nhạy ở trang này.
Thường nên làm một điều gì đó dù không làm đúng yêu cầu: làm rõ thêm trong bài, bổ sung một câu nêu giới hạn, hay thêm một phân tích thay thế. Điều đó cho thấy bạn nghiêm túc với góp ý.
Nếu hai người phản biện đưa ra góp ý mâu thuẫn nhau, hãy nói rõ điều đó trong thư gửi biên tập và giải thích bạn chọn hướng nào, vì sao. Biên tập viên là người quyết định cuối cùng.
Sửa nhỏ, sửa lớn và những vòng tiếp theo
Quyết định sửa nhỏ nghĩa là bài gần như được chấp nhận, chỉ cần chỉnh một số chỗ. Sửa lớn nghĩa là bài có tiềm năng nhưng cần thay đổi đáng kể, và thường sẽ quay lại người phản biện.
Sửa lớn không có nghĩa là bài sẽ bị từ chối. Nhiều bài được chấp nhận sau một hai vòng sửa lớn. Nhưng cũng có khi bài bị từ chối sau vòng sửa nếu góp ý chính chưa được giải quyết thoả đáng.
Ở vòng hai, người phản biện thường chỉ kiểm tra xem các ý vòng một đã được xử lý chưa, và có thể có vài góp ý mới nhỏ. Hãy trả lời với cùng sự cẩn thận như vòng đầu.
Có người nói bài báo của mình tốt lên nhiều nhất không phải lúc viết, mà lúc sửa theo phản biện. Mình tin điều đó. Người phản biện khó tính nhất đôi khi lại là người đồng nghiệp giúp bạn nhiều nhất mà bạn không bao giờ biết tên.
Câu hỏi thường gặp
Có phải sửa theo mọi góp ý của người phản biện không?
Không bắt buộc, nhưng phải trả lời mọi góp ý. Với ý bạn không sửa, hãy giải thích rõ ràng, lịch sự, có bằng chứng. Bỏ qua im lặng là điều không nên.
Người phản biện đề nghị trích dẫn bài của họ thì sao?
Nếu bài được đề nghị thật sự liên quan, trích dẫn là hợp lý. Nếu bạn thấy yêu cầu trích dẫn không liên quan và có vẻ để tăng trích dẫn cho người phản biện, có thể trao đổi riêng với biên tập viên.
Thời hạn sửa bài thường bao lâu?
Tuỳ tạp chí và mức sửa, sửa nhỏ thường ngắn hơn sửa lớn. Thời hạn cụ thể ghi trong thư quyết định. Nếu cần thêm thời gian, hãy xin gia hạn trước hạn.
Sửa lớn xong có chắc được chấp nhận không?
Không chắc chắn. Bài có thể được chấp nhận, cần sửa thêm, hoặc bị từ chối nếu vấn đề chính chưa được giải quyết. Trả lời kỹ và trung thực là cách tốt nhất để tăng cơ hội.
Có nên liên hệ trực tiếp người phản biện không?
Không. Quá trình phản biện đi qua biên tập viên, và ở phản biện kín bạn không được biết người phản biện là ai. Mọi trao đổi nên qua hệ thống của tạp chí.
