Bị từ chối bài báo thì làm gì tiếp? Trước hết là hiểu đó là chuyện thường ngày của nghề, kể cả với những nhà khoa học giỏi nhất. Sau đó phân biệt bạn bị trả lại ngay ở bàn biên tập hay bị từ chối sau phản biện, đọc kỹ lý do, sửa những gì hợp lý, chọn lại tạp chí phù hợp hơn và gửi tiếp trong vài tuần. Điều tệ nhất bạn có thể làm là để bài nằm im trong máy.
Chào bạn, đây là Nhà Học Giả. Ai làm nghiên cứu cũng có một thư mục riêng chứa những lá thư từ chối, dù ít người khoe nó ra. Tập này mình kể về cách người trong nghề đối xử với những lá thư đó, để chúng thành bậc thang thay vì thành bức tường.
Hai kiểu từ chối rất khác nhau
Kiểu thứ nhất là trả lại ngay ở bàn biên tập, thường sau vài ngày tới vài tuần, không qua phản biện. Lý do phổ biến: bài không khớp phạm vi tạp chí, đóng góp chưa đủ mới so với mức của tạp chí, hoặc bài chưa đạt chuẩn trình bày cơ bản.
Kiểu này đau vì nhanh, nhưng thật ra là may: bạn mất ít thời gian. Thư thường ngắn và chung chung, không nhiều góp ý. Việc cần làm là xem lại lựa chọn tạp chí và cách trình bày đóng góp trong thư và tóm tắt.
Kiểu thứ hai là từ chối sau phản biện, thường sau vài tháng. Thư kèm nhận xét chi tiết của người phản biện. Kiểu này đau hơn vì chờ lâu, nhưng lại quý hơn, vì bạn có góp ý cụ thể từ chuyên gia.
Hiểu mình đang ở kiểu nào giúp bạn biết bước tiếp theo: đổi tạp chí là chính, hay sửa bài là chính.
Đọc lý do từ chối một cách lạnh lùng
Như với nhận xét phản biện, hãy đọc một lần rồi để đó vài ngày. Rồi đọc lại với một cây bút, tách ra từng lý do.
Phân loại chúng: lý do về độ khớp với tạp chí, lý do về đóng góp, lý do về phương pháp, lý do về cách viết. Lý do về độ khớp thì đổi tạp chí là giải quyết được. Lý do về cách viết thì sửa được trong vài tuần. Lý do về phương pháp có thể cần thêm phân tích, có khi cả dữ liệu.
Có những lý do bạn không đồng ý. Điều đó bình thường. Nhưng hãy tự hỏi: nếu người phản biện này hiểu nhầm, liệu người phản biện ở tạp chí tiếp theo có hiểu nhầm giống vậy không. Thường câu trả lời là có, và bạn cần viết rõ hơn.
Rất ít khi một lá thư từ chối không có điều gì đáng học.
Sửa rồi gửi tiếp, đừng gửi nguyên xi
Một cám dỗ lớn là gửi ngay bài y nguyên sang tạp chí khác, coi như xổ số. Điều này có hai rủi ro. Một là những lỗi mà người phản biện đầu đã chỉ ra sẽ bị người phản biện mới chỉ ra lần nữa. Hai là cộng đồng ngành hẹp hơn bạn nghĩ, và bài của bạn có thể rơi đúng vào tay người phản biện cũ, người sẽ thấy bạn không sửa gì.
Hãy dành thời gian sửa những góp ý hợp lý. Sửa lại phần mở đầu và thư gửi biên tập cho phù hợp với tạp chí mới. Định dạng lại theo hướng dẫn tác giả của nơi mới.
Nhưng cũng đừng sửa mãi. Đặt cho mình một hạn: ví dụ trong vòng một tháng bài phải được gửi đi lần nữa. Bài nằm im càng lâu, dữ liệu càng cũ, và động lực càng giảm.
Một số nhà xuất bản có cơ chế chuyển bài bị từ chối sang tạp chí khác trong cùng hệ thống, đôi khi kèm luôn nhận xét phản biện. Nếu thư từ chối có đề nghị này, hãy cân nhắc, nhưng vẫn kiểm tra tạp chí được đề nghị có phù hợp và uy tín không.
Có nên khiếu nại quyết định từ chối?
Hầu hết tạp chí có quy trình khiếu nại, nhưng khiếu nại hiếm khi thành công và chỉ nên dùng khi có sai sót rõ ràng: người phản biện hiểu sai căn bản một điểm mấu chốt có thể chứng minh, hay có dấu hiệu xung đột lợi ích.
Nếu khiếu nại, hãy viết ngắn, lịch sự, tập trung vào sự việc, và chỉ ra chính xác chỗ sai kèm bằng chứng. Thư giận dữ không bao giờ giúp được gì, và biên tập viên sẽ nhớ.
Trong đa số trường hợp, thời gian bỏ ra để khiếu nại nên dành cho việc sửa bài và gửi nơi khác.
Một điều nên nhớ: quyết định từ chối là về bài báo, không phải về con người bạn. Biên tập viên hôm nay từ chối bài bạn có thể là người chấp nhận bài tiếp theo của bạn vài năm sau.
Giữ tinh thần qua những lần bị từ chối
Nhà nghiên cứu nào có nhiều công bố cũng có nhiều lần bị từ chối hơn người nghĩ. Chỉ là ta chỉ thấy danh sách bài đã đăng, không thấy danh sách thư từ chối.
Một số người giữ một bản ghi riêng: mỗi bài gửi đi đâu, ngày nào, kết quả thế nào, rút ra gì. Nhìn lại sau vài năm, bản ghi đó cho thấy một điều an ủi: bài nào rồi cũng tìm được chỗ, nếu tác giả kiên trì sửa và gửi.
Chia sẻ thư từ chối với người hướng dẫn và bạn cùng nhóm. Họ đã trải qua, và thường giúp bạn nhìn thấy phần hữu ích trong đó nhanh hơn.
Và có một mẹo nhỏ mà một chị nghiên cứu sinh kể với mình: mỗi lần nhận thư từ chối, chị cho phép mình buồn trọn một buổi tối, đi ăn một món ngon. Sáng hôm sau, chị mở bài ra và bắt đầu sửa. Buồn có giới hạn, và làm tiếp là mặc định.
Câu hỏi thường gặp
Bị từ chối không qua phản biện có nghĩa là bài kém?
Không nhất thiết. Nhiều bài bị trả lại vì không khớp phạm vi hoặc chưa đủ mới so với mức của tạp chí đó, dù nghiên cứu vẫn tốt. Hãy xem lại lựa chọn tạp chí trước tiên.
Sau khi bị từ chối bao lâu thì nên gửi tiếp?
Sau khi đã sửa những góp ý hợp lý, thường trong vài tuần. Đừng để bài nằm quá lâu vì dữ liệu và tài liệu tham khảo sẽ cũ dần.
Có nên báo cho tạp chí mới biết bài đã bị từ chối ở nơi khác?
Không bắt buộc trong đa số trường hợp. Một số tác giả chủ động nêu và kèm cách đã sửa theo phản biện cũ, điều này đôi khi được biên tập viên đánh giá cao. Hãy đọc chính sách của tạp chí mới.
Bị từ chối nhiều lần có nên bỏ bài đó không?
Nếu nhiều người phản biện cùng chỉ ra một vấn đề căn bản không sửa được, có thể cần đổi hướng bài, gộp với dữ liệu khác, hoặc chấp nhận gửi tạp chí phù hợp hơn. Bỏ hẳn nên là lựa chọn cuối cùng.
Có được gửi lại cùng tạp chí sau khi bị từ chối?
Chỉ khi tạp chí mời nộp lại hoặc cho phép rõ ràng trong thư. Nếu thư là từ chối thẳng, nộp lại cùng tạp chí mà không có lời mời thường không được chấp nhận.
