Chọn tạp chí để gửi bài báo lần đầu thì nhìn vào đâu? Nhìn vào độ khớp chủ đề trước, rồi mới tới uy tín và danh mục chỉ mục. Hãy xem tạp chí đó đã đăng những bài giống bài của bạn chưa, đọc kỹ phạm vi và hướng dẫn tác giả, tự kiểm tra tạp chí có thật sự uy tín, và chuẩn bị sẵn một danh sách hai ba tạp chí dự phòng. Bài bị từ chối nhanh nhất thường là bài gửi sai chỗ.
Chào bạn, đây là Nhà Học Giả. Lần đầu gửi bài, người ta hay nhắm thẳng vào tạp chí nổi tiếng nhất mình biết, hoặc ngược lại, chọn nơi có vẻ dễ đăng nhất. Cả hai cách đều có thể làm bạn mất nhiều tháng. Tập này mình nói cách chọn cân bằng hơn.
Độ khớp chủ đề là tiêu chí số một
Biên tập viên đọc bài của bạn và câu hỏi đầu tiên họ đặt ra là: bài này có thuộc về tạp chí của mình không. Nếu không, bài bị trả lại ngay mà không qua phản biện, dù nghiên cứu tốt đến đâu.
Cách kiểm tra đơn giản nhất: nhìn vào danh mục tài liệu tham khảo của chính bài bạn. Những tạp chí xuất hiện nhiều lần ở đó là những nơi đang có cuộc trò chuyện mà bài của bạn tham gia. Đó thường là ứng viên tốt.
Rồi vào trang của tạp chí, đọc mục mục tiêu và phạm vi, và lướt qua các số gần đây. Có bài nào gần với bài của bạn về chủ đề, phương pháp, bối cảnh không. Nếu có vài bài như vậy, bạn đang đi đúng hướng.
Nếu tạp chí chưa từng đăng bài nào về bối cảnh Việt Nam hay Đông Nam Á, không có nghĩa là họ không nhận, nhưng bạn cần giải thích rõ hơn vì sao bài của mình có ý nghĩa với độc giả của họ.
Uy tín và danh mục chỉ mục: hiểu đúng
Ở Việt Nam, người ta hay nói tới tạp chí trong danh mục Scopus hay danh mục Web of Science, mà nhiều người quen gọi là danh mục ISI. ISI là tên viết tắt tiếng Anh của Viện Thông tin Khoa học, nơi đầu tiên lập ra danh mục trích dẫn này, nay được biết tới với tên Web of Science. Đây là những cơ sở dữ liệu chỉ mục quốc tế lớn, có quy trình xét chọn tạp chí. Nhiều quy định về tuyển sinh, bảo vệ luận án, xét chức danh ở Việt Nam dựa trên các danh mục này.
Ngoài ra có các bảng xếp hạng tạp chí theo nhóm, chia theo quý dựa trên chỉ số trích dẫn trong từng lĩnh vực. Bạn sẽ nghe người ta nói tạp chí nhóm một, nhóm hai.
Những chỉ số này hữu ích để định hướng, nhưng đừng thần thánh hoá. Chúng đo mức trích dẫn trung bình của tạp chí, không đo chất lượng bài của bạn. Và danh mục thay đổi: tạp chí có thể bị loại khỏi danh mục nếu không còn đạt chuẩn.
Với tạp chí trong nước, nếu bạn cần công bố để đáp ứng quy chế, hãy xem danh mục tạp chí được Hội đồng Giáo sư nhà nước tính điểm cho ngành của mình, và kiểm bản cập nhật mới nhất.
Những thông tin thực tế nên xem trước khi gửi
Thời gian xử lý: nhiều tạp chí công bố thời gian trung bình từ lúc nộp tới lúc có quyết định đầu tiên. Nếu bạn cần bài được chấp nhận trước một mốc như bảo vệ luận án, thông tin này rất quan trọng.
Tỷ lệ chấp nhận: một số tạp chí công bố con số này. Tạp chí hàng đầu thường từ chối phần lớn bài nhận được.
Mô hình xuất bản và phí: có tạp chí truy cập mở thu phí xử lý bài của tác giả, có tạp chí không thu phí tác giả mà thu phí người đọc. Phí công bố tự nó không phải dấu hiệu xấu, nhiều tạp chí truy cập mở rất uy tín có thu phí. Nhưng hãy biết trước để chuẩn bị, và xem trường hay dự án có hỗ trợ không.
Và định dạng: giới hạn số từ, kiểu trích dẫn, cấu trúc tóm tắt. Gửi sai định dạng không phải lý do chính để bị từ chối, nhưng làm biên tập viên có ấn tượng không tốt ngay từ đầu.
Kiểm tra độ tin cậy trước khi gửi
Trước khi gửi, hãy tự kiểm tra xem tạp chí có thật sự uy tín hay không. Vào trang chính thức của cơ sở dữ liệu chỉ mục để tra, không tin vào biểu tượng hay tuyên bố trên trang của tạp chí.
Để ý những dấu hiệu đáng ngờ: thư mời gửi bài tới hộp thư của bạn với lời khen quá mức, hứa hẹn đăng trong vài tuần, phạm vi chủ đề rộng tới mức nhận mọi thứ, ban biên tập không rõ ràng.
Đặc biệt cẩn thận với các trang giả mạo tạp chí thật. Đã có những trường hợp kẻ xấu dựng trang web giống hệt tạp chí có tên tuổi để thu phí. Luôn đi vào tạp chí qua đường dẫn từ trang của nhà xuất bản hoặc cơ sở dữ liệu chỉ mục.
Nhà Học Giả có cả một chuyên mục về tạp chí săn mồi. Nếu đây là lần đầu bạn gửi bài, nên nghe qua trước khi bấm nút nộp.
Lập danh sách ba tạp chí và chiến lược gửi
Hãy lập một danh sách ba tạp chí theo thứ tự: một tạp chí hơi cao hơn sức bài một chút, một tạp chí vừa sức, một tạp chí an toàn. Tất cả đều phải khớp chủ đề và đáng tin.
Gửi tạp chí đầu tiên. Nếu bị từ chối, đọc kỹ nhận xét, sửa bài, rồi gửi tạp chí tiếp theo. Đừng gửi cùng lúc cho nhiều tạp chí, đó là vi phạm đạo đức công bố và hầu hết tạp chí đều cấm.
Hỏi ý kiến người hướng dẫn và đồng tác giả trước khi chọn. Họ thường có kinh nghiệm với các tạp chí trong ngành, biết nơi nào phản biện kỹ, nơi nào xử lý nhanh, biên tập viên nào quan tâm chủ đề gì.
Lần đầu chọn tạp chí giống như lần đầu đi phỏng vấn xin việc. Bạn không cần chọn nơi tốt nhất thế giới, bạn cần chọn nơi mà bài của mình thật sự thuộc về.
Câu hỏi thường gặp
Có nên gửi bài đầu tiên vào tạp chí hàng đầu không?
Nếu bài thật sự tốt và khớp chủ đề, thử cũng không sao, vì nhận xét phản biện từ tạp chí tốt rất đáng giá. Nhưng hãy chuẩn bị tinh thần cho khả năng bị từ chối và có danh sách dự phòng.
Làm sao kiểm tra tạp chí có trong danh mục Scopus không?
Tra trực tiếp trên trang chính thức của cơ sở dữ liệu đó, tìm theo tên hoặc mã số tạp chí. Không dựa vào tuyên bố hay biểu tượng trên trang web của tạp chí.
Tạp chí thu phí đăng bài có phải tạp chí săn mồi?
Không nhất thiết. Nhiều tạp chí truy cập mở uy tín thu phí xử lý bài. Dấu hiệu săn mồi là thu phí mà không có phản biện thật, hứa đăng nhanh bất thường, và thông tin không minh bạch.
Có được gửi một bài cho nhiều tạp chí cùng lúc không?
Không. Gửi đồng thời bị xem là vi phạm đạo đức công bố. Hãy gửi từng nơi một, chờ quyết định rồi mới gửi nơi khác.
Tạp chí trong nước hay quốc tế tốt hơn cho bài đầu tiên?
Tuỳ mục tiêu và yêu cầu quy chế bạn cần đáp ứng. Tạp chí trong nước uy tín là nơi tốt để tập viết và công bố kết quả gắn với Việt Nam. Tạp chí quốc tế giúp nghiên cứu đến với người đọc rộng hơn.
