Người làm nghiên cứu cần những hồ sơ học giả trực tuyến nào và giữ chúng thế nào? Ít nhất là hai: một mã định danh ORCID, miễn phí, để phân biệt bạn với mọi người trùng tên trên thế giới, và một hồ sơ Google Scholar để người khác tìm thấy và theo dõi các bài của bạn. Sau đó, rà soát định kỳ để loại những bài bị gán nhầm, và thống nhất một cách viết tên duy nhất trong mọi công bố.
Chào bạn, đây là Nhà Học Giả. Với người Việt, chuyện hồ sơ học thuật có một khó khăn riêng: tên chúng ta trùng nhau rất nhiều, và cách viết họ tên trong bài báo quốc tế lại mỗi nơi một kiểu. Tập này giúp bạn làm đúng từ bài báo đầu tiên, vì sửa về sau khó hơn nhiều.
Vì sao người Việt càng cần hồ sơ học giả sạch?
Hãy thử tìm một cái tên phổ biến như Nguyễn Văn Hùng trong một cơ sở dữ liệu học thuật. Bạn sẽ ra hàng trăm kết quả, từ nhiều ngành, nhiều nước. Hệ thống tự động không biết bài nào của ai.
Thêm vào đó, tên tiếng Việt khi vào bài báo quốc tế bị viết theo nhiều cách: có dấu hay không dấu, họ đặt trước hay sau, tên đệm viết liền hay tách, có gạch nối hay không. Cùng một người có thể xuất hiện dưới ba bốn tên khác nhau.
Hậu quả là bài của bạn bị gán cho người khác, hoặc bài của người khác bị gán cho bạn. Số trích dẫn và chỉ số của bạn sai, và khi cần chứng minh công bố cho hồ sơ xét tuyển, bạn mất công giải thích.
Một hồ sơ được quản lý tốt giải quyết phần lớn vấn đề này. Và làm từ đầu thì gần như không tốn công.
Mã định danh ORCID: tấm căn cước học thuật
ORCID là một tổ chức phi lợi nhuận cấp mã định danh miễn phí cho nhà nghiên cứu. Mã này là một dãy số gắn với riêng bạn, không đổi dù bạn đổi cơ quan, đổi cách viết tên, hay đổi ngành.
Nhiều tạp chí và nhà xuất bản hiện đề nghị hoặc yêu cầu tác giả nhập mã này khi nộp bài. Khi bài được đăng, nó được gắn với mã của bạn, và các hệ thống khác nhận ra đó là bạn chứ không phải người trùng tên.
Tạo mã chỉ mất vài phút trên trang chính thức. Sau đó, điền thông tin cơ bản: cơ quan, học vấn, và liên kết các bài đã công bố. Hệ thống có thể tự nhập bài từ các cơ sở dữ liệu lớn nếu bạn cho phép.
Lời khuyên: tạo mã ngay khi chuẩn bị nộp bài báo đầu tiên, thậm chí trước đó. Và luôn nhập đúng mã khi nộp bài, đừng bỏ qua ô này vì nghĩ không bắt buộc.
Hồ sơ Google Scholar: để người khác tìm thấy bạn
Google Scholar cho phép bạn tạo hồ sơ công khai liệt kê các bài của mình, số lần được trích dẫn, và chỉ số h tính trên dữ liệu của nó. Khi ai đó tìm tên bạn hay tìm bài của bạn, hồ sơ này thường xuất hiện.
Khi tạo, bạn nên dùng địa chỉ thư của cơ quan để xác minh, thêm ảnh chân dung rõ ràng, ghi lĩnh vực quan tâm bằng những từ khoá mà người trong ngành hay dùng.
Điểm cần chú ý nhất là phần thêm bài tự động. Hệ thống sẽ gợi ý những bài nó nghĩ là của bạn, và với tên Việt, nó rất hay gợi ý nhầm. Hãy tắt chế độ tự động cập nhật, hoặc để chế độ gửi đề xuất qua thư cho bạn duyệt, rồi tự chọn từng bài.
Hồ sơ có bài của người khác không chỉ sai mà còn làm bạn mất uy tín khi người đánh giá phát hiện ra. Họ không biết đó là lỗi hệ thống hay bạn cố ý.
Thống nhất cách viết tên từ bài đầu tiên
Trước khi nộp bài báo quốc tế đầu tiên, hãy quyết định một cách viết tên và dùng nó mãi mãi. Nhiều người Việt chọn giữ thứ tự họ, tên đệm, tên, có dấu nếu tạp chí hỗ trợ. Một số chọn kiểu phương Tây với tên đứng trước. Không có cách nào đúng tuyệt đối, chỉ có cách nhất quán.
Hãy chú ý cách tạp chí sẽ hiểu đâu là họ của bạn. Nhiều hệ thống nộp bài có hai ô riêng cho tên và họ, và những gì bạn điền quyết định cách trích dẫn bài của bạn sau này. Điền sai thì người khác sẽ trích bạn bằng tên đệm.
Hỏi những người đi trước trong nhóm nghiên cứu của bạn họ đã chọn cách nào, và cân nhắc theo để nhóm có sự nhất quán.
Nếu đã lỡ công bố với nhiều cách viết khác nhau, không sao. Mã định danh và hồ sơ trực tuyến chính là công cụ để gom chúng lại về một người.
Các hồ sơ khác và việc rà soát định kỳ
Ngoài hai hồ sơ chính, các cơ sở dữ liệu chỉ mục lớn cũng tự động tạo hồ sơ tác giả cho bạn khi bạn có bài được chỉ mục. Bạn có thể yêu cầu sửa khi thấy bài bị tách sang hồ sơ khác hoặc gộp nhầm. Có mạng xã hội học thuật, có trang hồ sơ của trường. Không cần có mặt ở mọi nơi, nhưng những nơi đã có mặt thì phải giữ đúng.
Đặt lịch rà soát, ví dụ sáu tháng một lần: kiểm tra mọi hồ sơ, loại bài gán nhầm, thêm bài mới, cập nhật cơ quan nếu đổi việc.
Kiểm tra xem các hồ sơ có liên kết với nhau không: mã định danh có trong hồ sơ Google Scholar, hồ sơ trường có đường dẫn tới cả hai.
Hồ sơ học thuật trực tuyến giống tấm danh thiếp mà bạn không có mặt để trao. Người ta đọc nó khi bạn không ở đó. Hãy để nó nói đúng về bạn.
Câu hỏi thường gặp
ORCID có mất phí không?
Không, đăng ký mã định danh cho cá nhân nhà nghiên cứu là miễn phí trên trang chính thức. Hãy cẩn thận với bất kỳ trang nào đòi phí để làm việc này.
Chưa có bài báo nào thì có nên tạo hồ sơ Google Scholar?
Có thể tạo, nhưng hồ sơ trống ít có tác dụng. Nhiều người tạo khi có bài đầu tiên được đăng. Mã định danh ORCID thì nên tạo sớm hơn.
Hồ sơ Google Scholar có bài của người khác thì xoá thế nào?
Vào hồ sơ, chọn bài bị gán nhầm và xoá khỏi hồ sơ của bạn. Đồng thời chỉnh cài đặt để hệ thống không tự thêm bài mà không qua bạn duyệt.
Nên viết tên có dấu hay không dấu trong bài báo quốc tế?
Tuỳ tạp chí có hỗ trợ ký tự có dấu hay không, và tuỳ lựa chọn nhất quán của bạn. Điều quan trọng nhất là dùng cùng một cách viết trong mọi công bố và gắn với mã định danh.
Đổi cơ quan công tác thì hồ sơ học giả cần làm gì?
Cập nhật cơ quan và địa chỉ thư trong mọi hồ sơ, xác minh lại hồ sơ Google Scholar bằng thư của cơ quan mới nếu cần. Các bài cũ vẫn giữ cơ quan tại thời điểm công bố.
