Đổi ngành khi học thạc sĩ có nên không? Nên, nếu bạn có lý do rõ và chấp nhận đi chậm hơn ở năm đầu. Bạn thường sẽ phải học bổ sung một số học phần nền theo quy chế của trường, phải đọc nhiều hơn bạn cùng lớp, nhưng đổi lại có một góc nhìn mà người học thẳng từ đầu không có. Người đổi ngành thành công là người biết biến ngành cũ thành lợi thế chứ không phải gánh nặng.
Chào bạn, đây là Nhà Học Giả. Mình quen khá nhiều người rẽ ngang ở bậc cao học: kỹ sư sang kinh tế, bác sĩ sang y tế công cộng, cử nhân văn sang truyền thông số. Tập này là những gì họ ước được nghe trước khi bắt đầu.
Ngành đúng, ngành gần và ngành khác: quy chế nói gì?
Hầu hết quy chế tuyển sinh thạc sĩ ở Việt Nam phân loại người học theo mức độ gần với ngành đào tạo: ngành đúng, ngành phù hợp hoặc ngành gần, và ngành khác. Mỗi trường có danh mục riêng, và danh mục này đổi theo thời kỳ.
Người thuộc nhóm ngành gần hoặc ngành khác thường phải học bổ sung một số học phần trước hoặc trong khi học chương trình chính. Số học phần tuỳ trường và tuỳ bảng điểm đại học của bạn.
Việc đầu tiên nên làm là gọi điện hoặc đến thẳng phòng đào tạo sau đại học, mang theo bảng điểm, hỏi cụ thể bạn thuộc nhóm nào và phải học bù những gì. Đừng tự suy từ tên ngành.
Một chị tốt nghiệp ngôn ngữ Anh muốn học thạc sĩ quản trị kinh doanh từng tưởng mình phải học bù rất nhiều, hoá ra trường đó xếp chị vào nhóm có thể dự tuyển với vài học phần bổ sung. Chỉ một buổi hỏi trực tiếp đã đổi hẳn kế hoạch của chị.
Năm đầu của người đổi ngành thường khó ở đâu?
Khó nhất là ngôn ngữ của ngành. Mỗi ngành có một bộ từ vựng, một cách lập luận, những tác giả mà ai cũng nhắc tới. Bạn cùng lớp nói một câu, bạn phải về tra ba từ.
Khó thứ hai là phương pháp. Người từ kỹ thuật sang xã hội học có thể giỏi toán nhưng lúng túng với phỏng vấn sâu. Người từ văn sang kinh tế có thể viết hay nhưng sợ hồi quy thống kê.
Khó thứ ba là tâm lý. Cảm giác mình là người ngoài, hỏi câu gì cũng sợ bị coi là ngớ ngẩn. Nhiều người im lặng suốt học kỳ đầu vì ngại.
Nói thật là những cái khó này có thật và không tự biến mất. Nhưng hầu hết người đổi ngành mà mình biết đều nói rằng tới giữa năm thứ nhất, họ bắt kịp phần lớn, miễn là chịu khó hỏi và đọc thêm.
Cách bù kiến thức nền nhanh mà chắc
Bắt đầu từ sách giáo khoa đại học của ngành mới, không phải từ bài báo. Hãy hỏi một giảng viên hoặc học viên khoá trước: nếu chỉ đọc hai cuốn nhập môn thì nên đọc cuốn nào. Đọc chúng trong kỳ nghỉ trước khi nhập học.
Lập một cuốn sổ từ vựng riêng cho ngành mới, ghi khái niệm, giải thích bằng lời của mình, và một ví dụ. Sau vài tháng, cuốn sổ đó sẽ là tài sản quý.
Tìm một người bạn cùng lớp học thẳng ngành, đề nghị học nhóm. Bạn giúp họ phần mà ngành cũ của bạn mạnh, họ giúp bạn phần nền. Kiểu trao đổi này tự nhiên và bền hơn nhờ vả một chiều.
Và đừng ngại hỏi trong lớp. Câu hỏi của người ngoài ngành đôi khi chạm đúng chỗ mà người trong ngành đã quen tới mức không còn thấy lạ.
Biến ngành cũ thành lợi thế trong luận văn
Đây là phần thú vị nhất. Những đề tài hay thường nằm ở chỗ giao nhau giữa hai ngành. Một kỹ sư điện học kinh tế có thể nghiên cứu hành vi tiết kiệm điện của hộ gia đình với hiểu biết kỹ thuật mà nhà kinh tế thuần tuý không có. Một điều dưỡng học quản trị có thể nghiên cứu quy trình bệnh viện từ góc nhìn người đứng giường bệnh.
Khi chọn đề tài, hãy tự hỏi: cái gì mình biết từ ngành cũ mà người trong ngành mới hay bỏ qua. Đó thường là mỏ vàng.
Nhưng cũng đừng ôm quá. Đề tài liên ngành cần người hướng dẫn hiểu cả hai phía, hoặc có hai người đồng hướng dẫn. Hãy chắc chắn có người đủ sức đánh giá phần chuyên môn của cả hai ngành trước khi chốt.
Luận văn liên ngành làm tốt còn là tấm danh thiếp khi bạn đi xin việc, vì nó cho thấy bạn nói được hai thứ tiếng chuyên môn.
Khi nào không nên đổi ngành ở bậc thạc sĩ?
Khi bạn đổi chỉ vì ngành mới đang nóng, chưa hề thử làm việc gì liên quan. Thị trường thay đổi nhanh hơn thời gian bạn học, và cái đang nóng hôm nay có thể nguội khi bạn ra trường.
Khi bạn chạy trốn một ngành cũ mà chưa rõ mình ghét điều gì ở nó. Có người ghét môi trường làm việc cũ chứ không ghét ngành, đổi môi trường là đủ.
Khi bạn định học tiếp tiến sĩ ở ngành mới ngay sau đó mà chưa có nền chắc. Hội đồng tuyển tiến sĩ sẽ hỏi về năng lực nghiên cứu trong ngành, và vài học phần bổ sung chưa đủ để trả lời.
Trong những trường hợp đó, hãy thử trước bằng một khoá học ngắn, một công việc bán thời gian, hay vài tháng làm trợ lý trong ngành mới. Đổi ngành là một quyết định tốt khi nó đến từ sự tò mò có kiểm chứng, chứ không phải từ sự chán.
Câu hỏi thường gặp
Học thạc sĩ khác ngành có bị hạn chế khi xin việc không?
Nhà tuyển dụng thường nhìn tổng hồ sơ: bằng đại học, bằng thạc sĩ, kinh nghiệm. Người đổi ngành có câu chuyện nghề nghiệp mạch lạc thường được đánh giá tốt, còn câu chuyện rời rạc thì dễ bị hỏi vặn.
Học bổ sung kiến thức có tính vào thời gian học thạc sĩ không?
Tuỳ quy chế từng trường, có nơi yêu cầu học xong trước khi dự tuyển, có nơi cho học song song. Hỏi phòng đào tạo sau đại học để biết chính xác và tính vào kế hoạch thời gian của bạn.
Đổi ngành ở bậc thạc sĩ có học tiếp tiến sĩ được không?
Được, nhiều người đã làm. Luận văn thạc sĩ tốt và một vài công bố trong ngành mới sẽ là bằng chứng quan trọng cho năng lực nghiên cứu của bạn khi nộp hồ sơ tiến sĩ.
Người lớn tuổi đổi ngành học thạc sĩ có muộn không?
Không muộn nếu bạn có kế hoạch dùng kiến thức mới. Người lớn tuổi thường có lợi thế về kinh nghiệm thực tế, là chất liệu tốt cho luận văn.
Nên chọn ngành mới gần hay xa ngành cũ?
Ngành gần giúp bạn bắt kịp nhanh và giữ được phần lớn kiến thức cũ. Ngành xa mở ra nhiều hơn nhưng tốn sức hơn. Chọn theo mục tiêu nghề nghiệp và thời gian bạn có thể dành ra.
