Đóng góp mới của luận án tiến sĩ là gì, và hội đồng thật sự tìm gì ở đó? Họ không đòi một phát minh làm thay đổi thế giới. Họ tìm một điều cụ thể mà trước luận án của bạn, ngành chưa biết hoặc chưa chắc: một phát hiện, một cách đo tốt hơn, một bối cảnh mới làm lung lay một giả định cũ, kèm bằng chứng đủ chặt để người khác tin. Một điều nhỏ mà chắc thường thuyết phục hơn nhiều điều lớn mà lỏng.
Chào bạn, đây là Nhà Học Giả. Trang những đóng góp mới là trang mà nhiều nghiên cứu sinh viết cuối cùng và viết vội nhất, dù đó lại là trang hội đồng đọc kỹ nhất. Tập này mình nói về cách nghĩ về đóng góp từ sớm, và cách viết nó sao cho không ai phải đoán.
Đóng góp mới không có nghĩa là chưa ai từng nghĩ tới
Nhiều nghiên cứu sinh áp lực vì nghĩ rằng đóng góp mới phải là điều chưa ai từng nói. Với hầu hết luận án, điều đó vừa không khả thi vừa không cần thiết.
Đóng góp mới thường là một bước nhỏ nhưng chắc chắn trên con đường người khác đã mở. Bạn kiểm chứng một lý thuyết ở bối cảnh chưa được kiểm, và thấy nó đúng một phần, sai một phần. Bạn đo một khái niệm bằng cách tốt hơn. Bạn tìm ra một yếu tố mà các mô hình trước bỏ sót.
Có người ví hiểu biết của nhân loại như một vòng tròn lớn, và luận án tiến sĩ là một vết lồi nhỏ ở mép vòng tròn. Vết lồi nhỏ, nhưng nó có thật, và nó ở phía ngoài vòng tròn cũ.
Hiểu như vậy giúp bạn bớt áp lực, và tập trung vào điều quan trọng hơn: vết lồi của mình có chắc không.
Những loại đóng góp mà hội đồng thường công nhận
Loại thứ nhất là đóng góp về lý thuyết: luận án làm rõ, mở rộng, hoặc thách thức một lý thuyết. Ví dụ bạn chỉ ra rằng một mô hình giải thích hành vi tiết kiệm vốn được xây ở nước giàu cần thêm yếu tố về nghĩa vụ gia đình khi áp dụng ở Việt Nam.
Loại thứ hai là đóng góp về phương pháp: bạn xây một thang đo mới, một cách thu dữ liệu mới, một cách phân tích phù hợp hơn với vấn đề.
Loại thứ ba là đóng góp về thực nghiệm: dữ liệu mới về một hiện tượng chưa được nghiên cứu kỹ, ở một nhóm đối tượng hay một địa bàn mà tài liệu còn trống.
Loại thứ tư là đóng góp về thực tiễn: kết quả giúp một nhóm người ra quyết định tốt hơn. Ở Việt Nam, nhiều mẫu luận án tách riêng đóng góp về lý luận và đóng góp về thực tiễn. Hãy xem mẫu của cơ sở đào tạo để viết đúng khung.
Nghĩ về đóng góp từ năm đầu, không phải năm cuối
Nếu đợi viết xong luận án mới ngồi nghĩ mình đóng góp gì, bạn sẽ thấy mình đang cố vắt ra điều mới từ một công trình được thiết kế mà không nhắm tới nó.
Cách tốt hơn là tự hỏi ngay từ lúc mài câu hỏi nghiên cứu: nếu mình trả lời được câu này, ngành sẽ biết thêm điều gì. Viết câu trả lời giả định đó ra giấy và giữ nó bên cạnh suốt quá trình làm.
Khi thiết kế phương pháp, hãy hỏi: phương pháp này có đủ chặt để người ta tin phát hiện của mình không. Một đóng góp chỉ có giá trị khi bằng chứng đứng vững.
Và khi có kết quả, đặc biệt là kết quả bất ngờ, hãy dừng lại và hỏi: điều này nói gì mới với tài liệu. Đôi khi đóng góp thật sự của luận án nằm ở chỗ bạn không ngờ tới.
Viết phần đóng góp mới sao cho hội đồng không phải đoán
Mỗi đóng góp nên được viết thành một câu khẳng định rõ ràng, có chủ ngữ là luận án và động từ cụ thể: luận án chỉ ra rằng, luận án xây dựng và kiểm định, luận án cung cấp bằng chứng đầu tiên ở Việt Nam về. Tránh những câu mơ hồ kiểu luận án góp phần làm phong phú thêm lý luận.
Mỗi câu khẳng định nên nối được với một chương cụ thể, nơi người đọc tìm thấy bằng chứng. Hội đồng sẽ lật tới đó để kiểm.
Đừng liệt kê quá nhiều. Ba đến năm đóng góp sắc nét tốt hơn mười đóng góp mà nửa trong số đó là những điều ai làm luận án cũng có, như hệ thống hoá cơ sở lý luận.
Và cẩn thận với chữ đầu tiên. Nếu viết luận án là nghiên cứu đầu tiên về, bạn phải chắc chắn đã tìm kiếm kỹ. Thêm cụm trong phạm vi tìm hiểu của tác giả là cách viết trung thực.
Khi hội đồng hỏi: vậy cái mới ở đâu?
Đây gần như là câu hỏi chắc chắn xuất hiện ở mọi vòng bảo vệ. Hãy chuẩn bị một câu trả lời nói được trong một phút, không cần nhìn giấy.
Câu trả lời tốt thường có ba phần: trước đây ngành biết gì, luận án bổ sung điều gì, và bằng chứng cho điều đó nằm ở đâu. Ví dụ: các nghiên cứu trước cho rằng yếu tố này quan trọng nhất, nhưng dữ liệu của em ở nhóm đối tượng này cho thấy yếu tố kia mạnh hơn, và em đã kiểm định bằng cách này.
Nếu một thành viên hội đồng cho rằng đóng góp của bạn đã có người làm, hãy hỏi lại nghiên cứu cụ thể nào để về tìm đọc, và bình tĩnh chỉ ra chỗ khác biệt nếu có. Nếu thật sự trùng, thừa nhận và nói bạn sẽ điều chỉnh cách viết.
Đóng góp mới, xét cho cùng, là lời bạn nói với ngành: đây là điều mình đã thêm vào. Nói được điều đó một cách tự tin và trung thực là dấu hiệu bạn đã sẵn sàng làm người trong nghề.
Câu hỏi thường gặp
Luận án cần bao nhiêu đóng góp mới?
Không có số lượng bắt buộc chung. Vài đóng góp rõ ràng, có bằng chứng chắc chắn thường tốt hơn một danh sách dài. Hãy theo mẫu trình bày của cơ sở đào tạo.
Áp dụng mô hình nước ngoài vào Việt Nam có được coi là đóng góp mới?
Có thể, nếu bạn chỉ ra được điều mới học được từ việc áp dụng đó, như mô hình cần điều chỉnh ở đâu và vì sao. Chỉ lặp lại mô hình với dữ liệu mới mà không rút ra được gì thì đóng góp khá yếu.
Kết quả không như giả thuyết có phải là luận án thất bại?
Không. Kết quả trái giả thuyết, nếu phương pháp chặt chẽ, có thể là đóng góp quan trọng vì nó thách thức điều người ta vẫn tin. Điều quan trọng là bạn giải thích được vì sao.
Đóng góp về lý luận và về thực tiễn khác nhau thế nào?
Đóng góp về lý luận làm thay đổi hoặc làm rõ hiểu biết, khái niệm, mô hình của ngành. Đóng góp về thực tiễn giúp người làm chính sách, doanh nghiệp hay cộng đồng hành động tốt hơn dựa trên kết quả.
Có nên hỏi người hướng dẫn về đóng góp mới của luận án?
Rất nên, và nên hỏi sớm. Người hướng dẫn có cái nhìn rộng về ngành và biết hội đồng thường chờ đợi gì. Bàn sớm giúp bạn thiết kế nghiên cứu nhắm đúng vào đóng góp.
