Đọc một bài báo khoa học theo thứ tự nào cho nhanh hiểu? Đừng đọc từ chữ đầu tới chữ cuối như đọc truyện. Hãy đọc tóm tắt trước, rồi nhìn các hình và bảng, rồi đọc phần kết luận, và chỉ khi thấy bài thật sự liên quan mới quay lại đọc kỹ phần phương pháp và kết quả. Cách đọc nhiều lượt này giúp bạn lọc trong vài phút xem bài nào đáng dành cả buổi.
Chào bạn, đây là Nhà Học Giả. Hồi mới làm nghiên cứu, mình từng mất nguyên một ngày để đọc một bài báo, từng dòng, tra từng từ, rồi phát hiện ra nó gần như không liên quan tới đề tài của mình. Tập này là cách đọc mà mình ước có người chỉ sớm hơn.
Vì sao đọc từ đầu tới cuối lại chậm?
Bài báo khoa học không được viết để đọc tuyến tính. Nó được viết để người trong ngành tìm nhanh thứ họ cần: người muốn biết kết quả thì xem phần kết quả, người muốn làm lại nghiên cứu thì xem phương pháp, người muốn biết bối cảnh thì đọc phần mở đầu.
Nếu đọc từ đầu, bạn sẽ gặp phần mở đầu dày đặc trích dẫn, rồi phần phương pháp đầy chi tiết kỹ thuật, trước khi biết bài này rốt cuộc tìm ra điều gì. Não phải giữ quá nhiều thông tin mà chưa biết nó để làm gì.
Khi làm nghiên cứu, bạn sẽ cần đọc hàng trăm bài. Không thể đọc kỹ tất cả. Kỹ năng quan trọng nhất không phải là đọc kỹ, mà là biết bài nào cần đọc kỹ.
Vì vậy hãy chia việc đọc thành nhiều lượt, mỗi lượt sâu hơn lượt trước, và dừng lại ở lượt nào đủ cho mục đích của bạn.
Lượt một: năm phút để quyết định
Lượt đầu tiên chỉ mất khoảng năm phút. Đọc tiêu đề, tóm tắt, và các tiêu đề mục. Rồi lật nhanh qua các hình và bảng, đọc chú thích của chúng. Cuối cùng đọc đoạn kết luận.
Sau năm phút đó, bạn nên trả lời được: bài này hỏi câu gì, làm bằng loại phương pháp nào, và tìm ra điều gì chính. Và quan trọng nhất: nó có liên quan tới câu hỏi của mình không.
Nhiều bài sẽ dừng ở đây. Bạn ghi một dòng vào sổ, rằng bài này nói về điều gì, không liên quan trực tiếp, có thể dùng ở phần bối cảnh. Thế là xong.
Nếu làm đúng, lượt một giúp bạn loại được phần lớn tài liệu tìm về, và dành thời gian cho số ít bài thật sự quan trọng.
Lượt hai: hiểu mạch lập luận
Với những bài vượt qua lượt một, hãy đọc phần mở đầu và phần bàn luận. Phần mở đầu cho biết tác giả nghĩ vấn đề quan trọng vì sao và họ lấp khoảng trống nào. Phần bàn luận cho biết họ hiểu kết quả của mình ra sao, và so với nghiên cứu khác thế nào.
Ở lượt này, hãy để ý những bài được trích dẫn nhiều lần trong phần mở đầu. Đó thường là những bài nền tảng của hướng nghiên cứu, và có khi bạn cần đọc chúng.
Cũng để ý phần hạn chế mà tác giả tự nêu. Nhiều ý tưởng nghiên cứu mới nằm ngay trong những câu như nghiên cứu này chưa xem xét, hay cần thêm nghiên cứu ở bối cảnh khác.
Sau lượt hai, bạn nên tóm tắt được bài báo bằng lời của mình trong vài câu, cho một người bạn nghe mà họ hiểu.
Lượt ba: đọc kỹ khi bài thật sự quan trọng
Lượt ba dành cho những bài cốt lõi: bài bạn sẽ xây nghiên cứu của mình dựa trên nó, bài bạn định dùng phương pháp của nó, hay bài có kết quả mà bạn muốn tranh luận.
Ở lượt này, bạn đọc phần phương pháp từng dòng, hiểu họ chọn mẫu thế nào, đo bằng gì, phân tích ra sao. Bạn kiểm xem kết quả trong bảng có thật sự ủng hộ điều họ viết ở kết luận không.
Một cách đọc kỹ rất hiệu quả là tưởng tượng mình phải làm lại nghiên cứu này. Bạn sẽ cần biết những gì. Chỗ nào tác giả viết mơ hồ, chỗ đó thường là chỗ yếu của bài.
Lượt ba có thể mất vài tiếng cho một bài. Nhưng đó là thời gian đáng giá, vì bạn chỉ làm thế với vài bài quan trọng nhất.
Thói quen nhỏ giúp đọc nhanh hơn theo thời gian
Đọc nhiều bài trong cùng một hướng, bạn sẽ nhanh lên rất nhiều, vì các khái niệm và tác giả lặp lại. Bài thứ năm mươi dễ hơn bài thứ năm rất nhiều.
Giữ một cuốn sổ thuật ngữ riêng cho lĩnh vực của mình. Mỗi khái niệm mới, ghi định nghĩa bằng lời của bạn.
Đọc theo cụm chứ không đọc lẻ. Chọn năm bài về cùng một câu hỏi, đọc trong cùng một tuần, rồi so sánh. Bạn sẽ thấy mạch tranh luận mà đọc từng bài riêng không thấy được.
Và đọc bài báo với một câu hỏi trong đầu. Người đọc có câu hỏi thì biết nhặt gì và bỏ qua gì. Người đọc không có câu hỏi thì thấy mọi thứ đều quan trọng, và cuối cùng không nhớ gì.
Câu hỏi thường gặp
Có nên in bài báo ra để đọc không?
Tuỳ thói quen. Nhiều người đọc kỹ trên giấy tốt hơn vì dễ ghi chú và ít bị phân tâm, còn đọc lướt thì dùng màn hình cho nhanh. Quan trọng là ghi chú được lưu lại nơi bạn tìm thấy về sau.
Một ngày nên đọc bao nhiêu bài báo?
Không có con số chuẩn. Đọc lướt thì có thể nhiều bài, đọc kỹ thì một hai bài một ngày đã là nhiều. Hãy đo bằng việc bạn hiểu và ghi chép được gì, không phải số bài.
Tóm tắt bài báo có đáng tin để trích dẫn không?
Không nên trích dẫn chỉ dựa trên tóm tắt, vì tóm tắt lược bớt nhiều điều kiện và giới hạn. Hãy đọc ít nhất phần liên quan trong thân bài trước khi dẫn một phát hiện.
Gặp bài báo quá khó hiểu thì làm gì?
Tìm một bài tổng quan hoặc sách nhập môn về chủ đề đó để có nền, rồi quay lại. Hỏi người hướng dẫn hoặc bạn cùng nhóm cũng giúp rất nhiều, không có gì phải ngại.
Đọc bài báo có nên đọc phần phụ lục không?
Chỉ khi bạn cần chi tiết phương pháp, bảng hỏi hay kết quả bổ sung. Với những bài cốt lõi, phụ lục thường chứa thông tin quan trọng mà thân bài không đủ chỗ trình bày.
