Tỷ lệ trùng lặp mà phần mềm kiểm tra đưa ra nói lên điều gì? Nó chỉ cho biết bao nhiêu phần văn bản của bạn giống với những nguồn có trong cơ sở dữ liệu của phần mềm. Nó không tự kết luận là đạo văn. Tỷ lệ thấp chưa chắc đã sạch, vì phần mềm không thấy hết. Tỷ lệ cao chưa chắc đã vi phạm, vì có những đoạn trùng hoàn toàn hợp lệ. Người đọc báo cáo phải xem từng đoạn trùng là gì, trùng với ai, và đã được trích dẫn đúng chưa.
Chào bạn, đây là Nhà Học Giả. Ở nhiều trường, con số trùng lặp đã trở thành một nỗi ám ảnh, và kéo theo cả một thị trường dịch vụ giảm trùng lặp. Tập này giúp bạn hiểu con số đó, để không sợ nó sai cách và không tìm cách lách nó.
Phần mềm kiểm tra trùng lặp hoạt động thế nào?
Về cơ bản, phần mềm so văn bản của bạn với một kho dữ liệu lớn: bài báo, sách, luận văn đã nộp, trang web. Nó tìm những chuỗi từ giống nhau và đánh dấu chúng, kèm nguồn mà nó nghĩ là khớp.
Kết quả thường là một báo cáo với tỷ lệ phần trăm tổng thể và danh sách các nguồn trùng. Những phần mềm quen thuộc như Turnitin được dùng rộng rãi trên thế giới, và ở Việt Nam nhiều trường dùng phần mềm quốc tế hoặc phần mềm do trong nước phát triển.
Điều quan trọng là phần mềm chỉ thấy được những gì có trong kho của nó. Tài liệu chỉ có bản in, tài liệu nội bộ, luận văn chưa được đưa vào kho, bản dịch từ ngôn ngữ khác, đều có thể lọt qua.
Và phần mềm không hiểu ngữ cảnh. Nó không biết đoạn nào là trích dẫn hợp lệ, đoạn nào là chép, trừ khi được cấu hình để loại một số phần.
Tỷ lệ cao chưa chắc là vi phạm
Nhiều phần trùng là hoàn toàn bình thường. Trích dẫn nguyên văn có ngoặc kép và nguồn sẽ bị đánh dấu trùng. Danh mục tài liệu tham khảo trùng với danh mục của người khác. Những cụm thuật ngữ chuẩn của ngành, tên cơ quan, tên văn bản pháp luật, những câu mô tả phương pháp tiêu chuẩn đều có thể trùng.
Nếu bạn đã công bố một phần luận án thành bài báo trước đó và ghi nguồn đúng, phần đó cũng sẽ trùng với bài báo của chính bạn.
Vì vậy người đọc báo cáo có kinh nghiệm không nhìn con số tổng trước. Họ mở từng nguồn trùng lớn và xem: đây là trích dẫn hợp lệ, hay là một đoạn dài chép không ghi nguồn.
Nhiều trường có quy định cho phép loại trừ trích dẫn và danh mục tham khảo khỏi phép tính. Hãy hỏi quy định cụ thể ở trường bạn.
Tỷ lệ thấp chưa chắc là sạch
Ngược lại, một luận văn có tỷ lệ trùng rất thấp vẫn có thể có vấn đề. Đạo văn qua bản dịch từ tài liệu nước ngoài thường không bị phát hiện. Diễn giải quá sát bằng cách thay từ đồng nghĩa có thể lọt. Đạo văn ý tưởng thì phần mềm không thể phát hiện.
Có những trường hợp tỷ lệ trùng thấp một cách đáng ngờ chính vì người viết đã dùng công cụ viết lại câu tự động để né phần mềm. Văn bản kiểu này thường đọc rất lạ, thuật ngữ bị thay bằng từ đồng nghĩa sai nghĩa, và người đọc có chuyên môn nhận ra ngay.
Vì vậy con số trùng lặp chỉ là một công cụ sàng lọc, không phải lời phán quyết. Hội đồng và người phản biện vẫn đọc và đánh giá bằng chuyên môn của họ.
Nhận ra điều này giúp bạn tập trung vào điều quan trọng: viết trung thực và trích dẫn đúng, chứ không phải chạy theo một con số.
Vì sao không nên tìm cách lách
Có cả một thị trường dịch vụ giảm tỷ lệ trùng lặp, bằng cách viết lại câu, thay từ, chèn ký tự ẩn, chuyển văn bản thành hình. Dùng những dịch vụ này là tự đặt mình vào rủi ro lớn.
Thứ nhất, nhiều kỹ thuật lách đã bị các phần mềm mới phát hiện. Ký tự ẩn, chữ trắng, văn bản dạng hình đều có thể bị gắn cờ, và bị gắn cờ vì cố tình lách còn nặng hơn trùng lặp thông thường.
Thứ hai, văn bản bị viết lại tự động thường sai nghĩa, làm luận văn kém chất lượng và dễ bị hội đồng hỏi vặn.
Thứ ba, và quan trọng nhất, luận văn sẽ tồn tại công khai rất lâu. Công cụ phát hiện ngày càng tốt, và những gì lọt qua hôm nay có thể bị phát hiện vài năm sau, khi bạn đã dùng tấm bằng đó để xin việc hay lên chức.
Dùng báo cáo trùng lặp như một công cụ tự sửa
Nếu trường cho phép kiểm tra bản nháp trước khi nộp chính thức, hãy tận dụng. Mở báo cáo, xem từng đoạn trùng lớn.
Nếu đó là trích dẫn nguyên văn, kiểm tra đã có ngoặc kép và nguồn chưa. Nếu là đoạn bạn diễn giải nhưng còn quá sát, hãy viết lại thật sự bằng cách hiểu ý rồi viết từ đầu, không phải thay vài từ. Nếu là đoạn bạn lỡ chép từ ghi chép mà quên nguồn, thêm nguồn hoặc viết lại.
Nếu trùng với bài báo trước của chính bạn, đảm bảo đã trích dẫn bài đó và tuân theo quy định về dùng lại công trình đã công bố.
Dùng như vậy, báo cáo trùng lặp trở thành một người đọc thứ hai khó tính mà hữu ích, giúp bạn bắt lỗi sơ suất trước khi hội đồng bắt. Và con số cuối cùng sẽ tự nhiên hạ xuống, không phải vì bạn lách, mà vì văn bản thật sự là của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Tỷ lệ trùng lặp bao nhiêu là được chấp nhận?
Mỗi trường và mỗi tạp chí có quy định riêng, và thường kèm cách tính cụ thể như có loại trừ trích dẫn hay không. Hãy đọc văn bản quy định của nơi bạn nộp thay vì dựa vào con số truyền miệng.
Có nên tự kiểm tra trùng lặp trước khi nộp?
Nên, nếu trường cung cấp công cụ cho người học. Cẩn thận với các trang kiểm tra miễn phí không rõ nguồn, vì bạn có thể vô tình đưa luận văn chưa công bố vào kho dữ liệu của người khác.
Trùng với luận văn của bạn cùng khoá thì sao?
Nếu là thuật ngữ chung hay trích dẫn cùng nguồn thì bình thường. Nếu là đoạn văn dài giống nhau, cần xem ai viết trước và có sao chép không. Hãy trao đổi với người hướng dẫn nếu gặp.
Phần mềm có phát hiện được văn bản do trí tuệ nhân tạo viết không?
Một số công cụ tuyên bố phát hiện được nhưng độ chính xác còn tranh cãi và có thể cho kết quả sai. Nhiều trường xử lý vấn đề này qua quy định khai báo và qua đánh giá chuyên môn hơn là chỉ dựa vào công cụ.
Dùng dịch vụ giảm trùng lặp có bị phát hiện không?
Nhiều kỹ thuật lách đã bị phần mềm mới phát hiện, và văn bản bị viết lại tự động thường lộ qua câu chữ sai nghĩa. Rủi ro lớn hơn nhiều so với lợi ích, không nên dùng.
