Viết đề cương luận văn thạc sĩ sao cho hội đồng duyệt nhanh? Hãy làm cho nó trả lời gọn và thẳng năm câu: bạn nghiên cứu gì, vì sao cần nghiên cứu, người khác đã làm tới đâu, bạn sẽ làm bằng cách nào, và khi nào xong. Hội đồng hiếm khi bác một đề cương vì văn chưa hay. Họ bác vì câu hỏi còn mờ, hoặc phương pháp không khớp với câu hỏi.
Chào bạn, đây là Nhà Học Giả. Mẫu đề cương thì trường nào cũng phát, nhưng mẫu chỉ cho bạn cái khung. Tập này mình nói về thứ lấp đầy cái khung đó, và những câu hỏi mà các thầy cô trong hội đồng hay đặt ra khi lật trang đầu tiên.
Đề cương thật ra là một lời hứa
Hãy nghĩ về đề cương như một lời hứa bạn đưa ra với hội đồng: trong khoảng thời gian này, với dữ liệu này, bằng cách này, mình sẽ trả lời được câu hỏi này. Hội đồng đọc đề cương để xem lời hứa đó có thực hiện được không.
Vì vậy, đề cương tốt không cần dài. Nó cần rõ. Mỗi phần phải nối vào phần kia. Câu hỏi nghiên cứu dẫn tới phương pháp, phương pháp dẫn tới dữ liệu, dữ liệu dẫn tới kế hoạch thời gian.
Những đề cương bị trả về thường có dạng: phần lý do chọn đề tài rất dài và cảm xúc, phần tổng quan liệt kê hai chục nghiên cứu, còn phần phương pháp chỉ vài dòng chung chung như sử dụng phương pháp định tính và định lượng.
Người đọc đề cương có kinh nghiệm thường đọc phần phương pháp trước tiên. Nếu phần đó mỏng, họ biết bạn chưa thật sự nghĩ xem mình sẽ làm gì.
Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu viết thế nào cho sắc?
Mục tiêu nghiên cứu nói bạn muốn đạt được gì, câu hỏi nghiên cứu nói bạn sẽ hỏi gì để đạt được nó. Hai phần này phải khớp nhau như chìa với ổ.
Một câu hỏi tốt có thể trả lời bằng dữ liệu. Câu hỏi làm thế nào để nâng cao hiệu quả là câu hỏi yếu, vì nó không chỉ ra bạn sẽ đo cái gì. Câu hỏi những yếu tố nào liên quan tới quyết định nghỉ việc của nhân viên lễ tân trong năm đầu thì sắc hơn nhiều, vì nó cho thấy bạn sẽ tìm yếu tố và đo quan hệ.
Thường hai đến bốn câu hỏi là vừa cho một luận văn thạc sĩ. Nhiều hơn, bạn sẽ không trả lời sâu được câu nào.
Một mẹo nhỏ: viết xong câu hỏi, thử tưởng tượng chương kết quả sẽ có những bảng hay những trích dẫn phỏng vấn gì để trả lời nó. Nếu không hình dung ra được, câu hỏi còn quá mơ hồ.
Phần tổng quan trong đề cương cần gì?
Tổng quan trong đề cương không cần đầy đủ như trong luận văn. Nó cần chỉ ra ba điều: người ta đã biết gì về vấn đề này, còn chỗ nào chưa biết hoặc chưa rõ, và nghiên cứu của bạn sẽ lấp vào chỗ nào.
Chỗ trống ấy, dân trong nghề gọi là khoảng trống nghiên cứu, là lý do tồn tại của đề tài. Nó có thể là bối cảnh mới, như chưa ai nghiên cứu vấn đề này ở Việt Nam, đối tượng mới, phương pháp mới, hay kết quả trước đó mâu thuẫn nhau.
Hãy cẩn thận khi viết chưa có nghiên cứu nào về vấn đề này. Câu đó rất dễ bị hội đồng bắt bẻ nếu có người trong phòng biết một nghiên cứu mà bạn chưa đọc. Viết an toàn hơn là: trong phạm vi tìm kiếm của tác giả, chưa thấy nghiên cứu nào.
Chọn khoảng mười lăm tới hai mươi tài liệu quan trọng nhất cho đề cương là đủ. Chất lượng và độ gần với đề tài quan trọng hơn số lượng.
Phương pháp và dữ liệu: nơi hội đồng hỏi nhiều nhất
Phần này cần trả lời cụ thể: nghiên cứu theo thiết kế nào, chọn mẫu thế nào, bao nhiêu người, công cụ thu thập là gì, phân tích bằng cách nào. Viết chung chung là mời hội đồng hỏi vặn.
Nếu làm khảo sát, hãy nói rõ bảng hỏi dựa trên thang đo nào, có thử nghiệm trước không, cách chọn người trả lời. Nếu làm phỏng vấn sâu, hãy nói phỏng vấn ai, bao nhiêu người, theo tiêu chí gì, cách ghi âm và phân tích.
Nếu dùng dữ liệu thứ cấp, hãy ghi nguồn và chứng minh bạn đã tiếp cận được. Một dòng như đã được đơn vị đồng ý cung cấp số liệu làm hội đồng yên tâm hơn nhiều.
Đừng quên phần đạo đức nghiên cứu nếu có người tham gia: cách xin đồng ý, cách bảo mật thông tin. Không phải trường nào cũng bắt buộc trong đề cương thạc sĩ, nhưng có nó cho thấy bạn nghiêm túc.
Kế hoạch thời gian và buổi bảo vệ đề cương
Kế hoạch thời gian nên thực tế, có khoảng dự phòng. Người mới hay lên lịch quá đẹp: một tháng tổng quan, một tháng thu dữ liệu, một tháng phân tích, một tháng viết. Thực tế thu dữ liệu thường kéo dài gấp rưỡi dự kiến. Hãy chừa khoảng trống.
Khi bảo vệ đề cương, hãy chuẩn bị trả lời những câu gần như chắc chắn sẽ bị hỏi: vì sao chọn phạm vi này, vì sao chọn phương pháp này mà không phải phương pháp khác, dữ liệu lấy ở đâu, nếu không lấy được thì sao.
Góp ý của hội đồng ở vòng đề cương là món quà rẻ nhất bạn nhận được trong suốt quá trình. Sửa ở giai đoạn này mất vài ngày, sửa ở giai đoạn bảo vệ luận văn có khi mất vài tháng. Hãy ghi lại đầy đủ và bàn với người hướng dẫn cách tiếp thu.
Một đề cương tốt không phải là thứ bạn viết để được duyệt rồi bỏ đó. Nó là tấm bản đồ bạn sẽ mở ra mỗi khi lạc hướng trong những tháng sau.
Câu hỏi thường gặp
Đề cương luận văn thạc sĩ dài bao nhiêu trang?
Tuỳ mẫu và yêu cầu của từng trường, thường ngắn hơn nhiều so với luận văn. Hãy theo đúng mẫu của trường, và ưu tiên rõ ràng hơn là dài.
Mục tiêu nghiên cứu khác câu hỏi nghiên cứu thế nào?
Mục tiêu là đích bạn muốn đạt tới, còn câu hỏi là những điều cụ thể bạn phải trả lời để tới đích đó. Mỗi mục tiêu cụ thể nên có ít nhất một câu hỏi tương ứng.
Có cần giả thuyết nghiên cứu trong đề cương không?
Với nghiên cứu định lượng kiểm định quan hệ giữa các biến, giả thuyết thường cần có. Với nghiên cứu định tính khám phá, thường không cần giả thuyết mà dùng câu hỏi nghiên cứu mở.
Đề cương bị hội đồng yêu cầu sửa nhiều có sao không?
Rất bình thường. Sửa nhiều ở vòng đề cương thường giúp luận văn về sau chắc hơn. Điều quan trọng là tiếp thu có hệ thống và giải trình rõ những chỗ đã sửa.
Có nên nhờ người khác viết đề cương giúp không?
Không nên. Đề cương là nơi bạn học cách nghĩ về nghiên cứu của chính mình, nhờ người khác viết là vi phạm liêm chính học thuật và bạn sẽ lúng túng khi bảo vệ. Hãy xin góp ý từ người hướng dẫn và bạn học.
