Không có kinh phí thì thu thập dữ liệu khảo sát cho luận văn thế nào? Bạn vẫn làm được, nếu đi qua đúng người gác cổng, như trưởng phòng nhân sự, hiệu trưởng hay chủ nhiệm hợp tác xã, làm bảng hỏi đủ ngắn để người ta trả lời trong mười phút, và đền đáp người tham gia bằng sự tôn trọng. Điều duy nhất không nên làm là thu cho đủ số bằng mọi cách rồi gọi đó là mẫu đại diện.
Chào bạn, đây là Nhà Học Giả. Rất ít học viên thạc sĩ ở Việt Nam có ngân sách cho khảo sát. Phần lớn tự bỏ tiền túi in phiếu, đi xe máy tới từng nơi, nhờ bạn bè quen biết. Tập này là những kinh nghiệm đã thử của họ, cả phần làm được lẫn phần suýt hỏng.
Đi qua người gác cổng thay vì gõ từng cửa
Trong nghiên cứu, người gác cổng là người có quyền cho bạn tiếp cận một nhóm đối tượng. Muốn khảo sát giáo viên, người gác cổng là hiệu trưởng. Muốn khảo sát công nhân, là phòng nhân sự hoặc công đoàn. Muốn khảo sát nông dân, là chủ nhiệm hợp tác xã hoặc cán bộ khuyến nông xã.
Một cuộc gặp với đúng người gác cổng có thể mở cho bạn cả trăm phiếu trả lời, trong khi tự đi gõ cửa từng người có khi cả tháng không đủ ba chục.
Khi gặp họ, hãy mang theo giấy giới thiệu của trường hoặc của khoa, bảng hỏi đã in sẵn, và nói rõ ba điều: nghiên cứu để làm gì, người trả lời mất bao lâu, và thông tin được bảo mật ra sao. Người gác cổng lo nhất là việc bạn làm mất thời gian của nhân viên hoặc làm ảnh hưởng tới tổ chức.
Và nên hứa gửi lại cho họ một bản tóm tắt kết quả. Nhiều người đồng ý vì chính họ cũng muốn biết nhân viên của mình nghĩ gì. Hứa thì nhớ gửi thật.
Bảng hỏi ngắn thì tỷ lệ trả lời mới cao
Học viên hay muốn hỏi thật nhiều, vì sợ thiếu. Kết quả là một bảng hỏi sáu trang, người trả lời mệt ở trang thứ ba và đánh bừa phần còn lại. Dữ liệu đó còn tệ hơn không có.
Hãy lấy từng câu hỏi và tự hỏi: câu này trả lời cho câu hỏi nghiên cứu nào, sẽ nằm ở bảng nào trong chương kết quả. Câu nào không trả lời được hai câu đó thì bỏ.
Thử bảng hỏi với năm đến mười người giống đối tượng thật trước khi in hàng loạt. Ngồi cạnh họ khi họ điền, để ý chỗ nào họ khựng lại, chỗ nào họ hỏi câu này là sao. Lần thử này thường phát hiện những câu dịch từ thang đo nước ngoài nghe rất lạ với người Việt.
Một mẹo từ một anh học viên ngành y tế công cộng: anh in bảng hỏi trên một tờ gấp đôi, chữ đủ to cho người lớn tuổi đọc, và để câu hỏi về thông tin cá nhân ở cuối. Tỷ lệ bỏ dở giảm hẳn.
Chọn thời điểm và cách phát phiếu
Thời điểm quan trọng không kém nội dung. Khảo sát giáo viên vào tuần thi cuối kỳ là tự làm khó mình. Khảo sát nông dân lúc đang thu hoạch cũng vậy. Hỏi người gác cổng xem lúc nào người ta rảnh nhất.
Phát phiếu trực tiếp và chờ thu lại ngay thường có tỷ lệ trả lời cao hơn để lại rồi hẹn hôm khác lấy. Nếu làm được, hãy có mặt để giải đáp thắc mắc.
Khảo sát trực tuyến tiết kiệm tiền in và đi lại, nhưng dễ bị trả lời hời hợt và khó biết ai đang trả lời. Nếu dùng, hãy gửi qua người gác cổng tới đúng nhóm đối tượng thay vì đăng lên nhóm mạng xã hội công khai.
Còn quà cảm ơn, nếu có, chỉ nên là thứ nhỏ như cây bút hay gói bánh. Quà lớn không cần thiết, và đôi khi khiến người ta trả lời chiều theo điều bạn muốn.
Đạo đức khi khảo sát: những việc không được bỏ qua
Mỗi phiếu nên có một đoạn mở đầu ngắn nói rõ bạn là ai, nghiên cứu để làm gì, trả lời là tự nguyện, có thể bỏ qua câu không muốn trả lời, và thông tin chỉ dùng cho nghiên cứu.
Nếu khảo sát trong một tổ chức, hãy đảm bảo cấp trên không nhìn thấy câu trả lời của từng người. Dùng hộp thu phiếu kín, hoặc tự tay thu. Nhân viên biết sếp sẽ đọc phiếu thì câu trả lời sẽ khác hẳn.
Nếu đối tượng là trẻ em, người bệnh, hoặc nhóm dễ tổn thương, hãy hỏi kỹ quy định đạo đức nghiên cứu của trường trước khi làm, có thể cần sự đồng ý của người giám hộ hoặc hội đồng đạo đức.
Và tuyệt đối không tự điền phiếu cho đủ số. Chuyện này nghe hiển nhiên, nhưng dưới áp lực thời hạn, có người đã làm. Đó là bịa dữ liệu, và nếu bị phát hiện, hậu quả không chỉ dừng ở luận văn.
Mẫu thuận tiện: dùng được nhưng phải nói thật
Với luận văn thạc sĩ không kinh phí, phần lớn mẫu là mẫu thuận tiện, nghĩa là bạn khảo sát những người mình tiếp cận được. Điều này không có gì đáng xấu hổ, miễn bạn nói thật.
Trong chương phương pháp, hãy mô tả rõ bạn đã tiếp cận ai, qua đâu, bao nhiêu phiếu phát ra, bao nhiêu phiếu thu về, bao nhiêu phiếu hợp lệ sau khi làm sạch. Và trong phần hạn chế, nói rõ kết quả có thể không khái quát cho toàn bộ tổng thể.
Hội đồng hiếm khi đánh trượt vì mẫu thuận tiện. Họ khó chịu khi học viên dùng mẫu thuận tiện mà viết như thể mẫu ngẫu nhiên đại diện cho cả nước.
Sau cùng, hãy làm sạch dữ liệu cẩn thận: loại phiếu bỏ trống nhiều, phiếu đánh cùng một mức cho mọi câu, và ghi lại lý do loại. Một bộ dữ liệu nhỏ mà sạch đáng giá hơn bộ dữ liệu lớn mà bẩn.
Câu hỏi thường gặp
Luận văn thạc sĩ cần bao nhiêu phiếu khảo sát?
Tuỳ phương pháp phân tích và thiết kế nghiên cứu, mỗi kỹ thuật thống kê có yêu cầu cỡ mẫu tối thiểu khác nhau. Hãy dựa vào tài liệu phương pháp của ngành và hỏi người hướng dẫn, đừng chọn một con số theo truyền miệng.
Có cần giấy giới thiệu của trường khi đi khảo sát không?
Rất nên có. Giấy giới thiệu giúp người gác cổng tin bạn đang làm nghiên cứu thật, và nhiều cơ quan chỉ tiếp khi có văn bản. Phòng đào tạo sau đại học hoặc khoa thường cấp loại giấy này.
Khảo sát qua mạng xã hội có được chấp nhận không?
Được, nếu bạn mô tả trung thực cách thu thập và giới hạn của nó. Nên kèm câu hỏi sàng lọc để loại người không thuộc đối tượng nghiên cứu.
Làm gì khi thu về ít phiếu hơn dự kiến?
Bàn với người hướng dẫn để điều chỉnh: kéo dài thời gian thu, mở rộng địa bàn, hoặc đổi kỹ thuật phân tích cho phù hợp cỡ mẫu. Ghi lại mọi điều chỉnh trong chương phương pháp.
Có cần xin phép khi dùng thang đo của tác giả khác?
Nhiều thang đo được công bố để dùng tự do cho nghiên cứu, một số có bản quyền cần xin phép. Hãy đọc kỹ điều kiện sử dụng ở nguồn gốc và luôn trích dẫn tác giả thang đo.
