Chuẩn bị bảo vệ luận văn thạc sĩ thế nào? Hãy làm một bài trình bày gọn trong đúng thời gian quy định, tập trung vào câu hỏi, phương pháp và những gì bạn phát hiện, tập nói to nhiều lần, và soạn trước câu trả lời cho những câu hỏi gần như chắc chắn sẽ đến. Khi bị hỏi khó, thừa nhận hạn chế một cách bình tĩnh luôn tốt hơn chống chế.
Chào bạn, đây là Nhà Học Giả. Buổi bảo vệ thường chỉ kéo dài một đến hai tiếng, nhưng nhiều người mất ngủ cả tuần trước đó. Tập này mình muốn giúp bạn thấy buổi bảo vệ không phải phiên toà, mà là cuộc trò chuyện chuyên môn đầu tiên của bạn với tư cách người đã làm xong một nghiên cứu.
Bài trình chiếu: ít chữ, rõ mạch, đúng giờ
Thời gian trình bày thường được quy định, và hội đồng rất để ý chuyện quá giờ. Hãy tính mỗi trang trình chiếu khoảng một đến hai phút, từ đó ra số trang. Đừng cố nhét cả luận văn vào.
Mạch trình bày nên đi theo câu chuyện: vấn đề là gì và vì sao quan trọng, người ta đã biết gì, câu hỏi của bạn, bạn làm thế nào, bạn tìm ra gì, điều đó có ý nghĩa gì, và giới hạn. Phần kết quả và bàn luận xứng đáng được nhiều thời gian nhất.
Mỗi trang chỉ nên có một ý chính. Dùng biểu đồ thay cho bảng số dày đặc, dùng vài từ khoá thay cho cả đoạn văn. Hội đồng đã đọc luận văn, họ không cần bạn đọc lại cho họ nghe.
Và đừng để phần lý do chọn đề tài và cơ sở lý thuyết chiếm nửa thời gian. Đó là lỗi rất hay gặp khiến phần kết quả bị nói vội ở cuối.
Tập nói: bao nhiêu lần là đủ?
Đủ khi bạn nói trôi mà không cần nhìn chữ trên màn hình, và vừa đúng thời gian. Với nhiều người, đó là năm đến mười lần tập thật, nói thành tiếng, có bấm giờ.
Lần đầu hãy tập một mình. Những lần sau, mời hai ba người bạn ngồi nghe, tốt nhất có một người ngoài ngành. Nhờ họ hỏi bất cứ điều gì họ thấy chưa rõ. Câu hỏi của người ngoài ngành thường lộ ra chỗ bạn giải thích tắt.
Nếu được, hãy tập ở chính căn phòng sẽ bảo vệ, hoặc một phòng tương tự, thử máy chiếu, thử bút chỉ. Những thứ nhỏ như máy chiếu không nhận máy tính của mình có thể làm bạn mất bình tĩnh ngay phút đầu.
Một chị học viên kể rằng chị ghi âm lần tập cuối rồi nghe lại trên xe buýt. Chị phát hiện mình nói chữ thì là quá nhiều, và sửa được trước ngày bảo vệ.
Những câu hỏi hội đồng gần như chắc chắn sẽ hỏi
Câu thứ nhất: đóng góp mới của luận văn là gì. Hãy chuẩn bị một câu trả lời trong hai ba câu, nói rõ cái mới nằm ở bối cảnh, đối tượng, phương pháp hay phát hiện.
Câu thứ hai: vì sao chọn phương pháp này, vì sao chọn mẫu này. Câu trả lời nên dựa vào câu hỏi nghiên cứu và điều kiện thực tế, không phải vì người khác cũng làm vậy.
Câu thứ ba: kết quả này áp dụng được tới đâu, có khái quát được không. Đây là lúc nói về hạn chế một cách thẳng thắn.
Câu thứ tư: nếu làm lại, em sẽ làm khác điều gì. Câu này là một món quà, vì nó cho bạn cơ hội thể hiện rằng bạn đã học được điều gì từ quá trình làm.
Ngoài ra, hãy đọc kỹ nhận xét của các phản biện trước buổi bảo vệ nếu được gửi trước, và chuẩn bị trả lời từng ý một.
Trả lời hội đồng: bình tĩnh, ghi lại, thừa nhận khi cần
Khi thành viên hội đồng hỏi, hãy ghi lại câu hỏi. Việc ghi giúp bạn có vài giây suy nghĩ và không bỏ sót ý khi có nhiều câu hỏi liền nhau.
Nếu chưa hiểu câu hỏi, hãy hỏi lại một cách lịch sự: thưa thầy, có phải ý thầy là, rồi nhắc lại theo cách bạn hiểu. Trả lời sai câu hỏi tệ hơn nhiều so với hỏi lại.
Khi bị chỉ ra một điểm yếu thật, đừng chống chế. Hãy nói: em cảm ơn góp ý, đây đúng là một hạn chế của nghiên cứu, em sẽ bổ sung phần này trong bản sửa. Hội đồng đánh giá cao người biết nghe.
Nhưng khi bạn có lý do rõ ràng cho lựa chọn của mình, hãy trình bày lý do đó một cách nhẹ nhàng. Biết nghe không có nghĩa là không có quan điểm. Ranh giới giữa bảo vệ luận điểm và cãi hội đồng nằm ở giọng điệu và bằng chứng.
Sau buổi bảo vệ: phần việc nhiều người quên
Buổi bảo vệ kết thúc chưa phải là xong. Thường bạn sẽ có một danh sách yêu cầu chỉnh sửa từ hội đồng, và phải nộp bản đã sửa kèm bản giải trình trong thời hạn quy định của trường.
Bản giải trình nên đi theo từng ý góp ý: hội đồng yêu cầu gì, bạn đã sửa ở trang nào, sửa thế nào. Nếu có ý bạn không sửa được hoặc thấy không nên sửa, hãy giải thích lý do một cách tôn trọng. Người hướng dẫn thường cần ký xác nhận bản này.
Ghi chép cẩn thận trong buổi bảo vệ lúc này mới thấy giá trị. Nhiều người không ghi, về nhà nhớ mang máng, rồi phải nhắn hỏi thư ký hội đồng.
Và cuối cùng, hãy cân nhắc biến luận văn thành một bài báo. Góp ý của hội đồng vừa rồi chính là vòng phản biện đầu tiên miễn phí. Nghĩ theo cách đó, buổi bảo vệ không phải điểm kết, mà là điểm bắt đầu của một thứ có thể đi xa hơn.
Câu hỏi thường gặp
Bảo vệ luận văn thạc sĩ có bị trượt không?
Có thể, nhưng ít gặp nếu luận văn đã qua được các vòng duyệt và người hướng dẫn đồng ý cho bảo vệ. Trường hợp phổ biến hơn là được thông qua với yêu cầu chỉnh sửa. Quy định cụ thể về kết quả và bảo vệ lại nằm trong quy chế của trường.
Nên mặc gì khi bảo vệ luận văn?
Trang phục lịch sự, gọn gàng, thoải mái để bạn tự tin, như sơ mi và quần tây hoặc áo dài. Điều quan trọng là bạn không phải bận tâm về quần áo trong lúc trình bày.
Hồi hộp quá không nói được thì làm sao?
Tập nhiều lần đến mức phần mở đầu thuộc lòng, vì phút đầu là lúc run nhất. Hít thở chậm trước khi bắt đầu, và nhớ rằng hội đồng muốn bạn làm tốt chứ không muốn bắt lỗi.
Có nên mời gia đình tới dự buổi bảo vệ không?
Tuỳ quy định buổi bảo vệ là công khai hay không và tuỳ bạn. Có người thấy tự tin hơn khi có người thân, có người lại run hơn. Hãy chọn điều giúp bạn bình tĩnh.
Không trả lời được câu hỏi của hội đồng thì nói gì?
Hãy thành thật nói rằng đây là điểm bạn chưa tìm hiểu kỹ, nêu hướng bạn nghĩ có thể tìm câu trả lời, và cảm ơn góp ý. Bịa ra câu trả lời thường bị phát hiện ngay và gây ấn tượng xấu hơn.
