Chọn đề tài luận văn thạc sĩ thế nào cho đúng? Một đề tài tốt có ba thứ: câu hỏi đủ hẹp để bạn trả lời trong vài tháng làm việc thật, dữ liệu mà bạn chắc chắn lấy được, và một người hướng dẫn hiểu lĩnh vực đó. Đề tài nghe hay mà thiếu một trong ba thì thường phải đổi giữa chừng, và thiếu dữ liệu là lý do phổ biến nhất.
Chào bạn, đây là Nhà Học Giả. Mình đã ngồi nghe khá nhiều học viên trình bày ý tưởng đề tài, và phần lớn đều mắc một lỗi giống nhau: chọn đề tài to như một cuốn sách. Tập này nói về cách thu nhỏ nó lại mà vẫn giữ được thứ khiến bạn tò mò.
Vì sao đề tài to là cái bẫy phổ biến nhất?
Học viên mới thường đặt đề tài kiểu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ngành du lịch Việt Nam, hay giải pháp phát triển kinh tế tư nhân. Những đề tài đó quan trọng thật, nhưng chúng là đề tài của cả một viện nghiên cứu trong nhiều năm, không phải của một học viên trong vài tháng.
Đề tài to dẫn tới ba hậu quả. Bạn không biết đọc từ đâu vì tài liệu liên quan là vô tận. Bạn không thu thập được dữ liệu đủ đại diện. Và kết luận cuối cùng thường chung chung tới mức ai cũng có thể viết ra mà không cần nghiên cứu.
Hội đồng chấm luận văn nhìn là biết. Câu hỏi đầu tiên họ thường đặt là: phạm vi của em là gì. Nếu bạn trả lời là cả nước, cả ngành, không khí trong phòng sẽ khác đi.
Một đề tài hẹp không có nghĩa là tầm thường. Nó có nghĩa là bạn đủ sức đi đến tận cùng câu hỏi của mình.
Cách thu hẹp một đề tài từ to thành vừa
Có bốn cái kéo để cắt đề tài: không gian, thời gian, đối tượng và khía cạnh. Lấy ví dụ đề tài nguồn nhân lực du lịch. Cắt không gian còn một tỉnh hay một thành phố. Cắt đối tượng còn nhân viên lễ tân khách sạn ba sao. Cắt khía cạnh còn lý do nghỉ việc trong năm đầu. Cắt thời gian còn giai đoạn gần đây.
Sau bốn nhát cắt, đề tài thành: vì sao nhân viên lễ tân các khách sạn ba sao ở một thành phố biển nghỉ việc trong năm đầu. Câu này đọc lên đã thấy có thể đi phỏng vấn, có thể khảo sát, có thể đọc tài liệu có trọng tâm.
Một dấu hiệu đề tài đã đủ hẹp là bạn nói được nó trong một câu, và người nghe hình dung ngay bạn sẽ đi gặp ai, hỏi gì.
Đừng sợ đề tài hẹp làm luận văn mỏng. Đề tài càng hẹp thì bạn càng đào sâu được, và độ sâu mới là thứ làm luận văn có giá trị.
Kiểm dữ liệu trước khi chốt đề tài
Đây là bước nhiều người bỏ qua và phải trả giá. Trước khi nộp tên đề tài, hãy tự hỏi: dữ liệu mình cần là gì, nằm ở đâu, ai giữ, và mình có chắc lấy được không.
Nếu dữ liệu là số liệu của một doanh nghiệp hay cơ quan, hãy xin trước, ít nhất là một lời đồng ý rõ ràng. Lời hứa kiểu để anh xem rồi tính thường không đủ. Mình từng thấy một học viên đã viết xong ba chương, đến lúc xin số liệu thì công ty đổi giám đốc và từ chối.
Nếu dữ liệu là khảo sát, hãy tính số người bạn cần, cách tiếp cận họ, và thời gian thu thập. Khảo sát công nhân khu công nghiệp chẳng hạn, bạn cần xin phép công ty hoặc tìm được chỗ tiếp cận ngoài giờ làm.
Nếu dữ liệu là tài liệu thứ cấp như báo cáo, niên giám, cơ sở dữ liệu công khai, hãy tải về xem thử trước. Nhiều khi con số bạn cần không được công bố ở cấp chi tiết mà bạn mong.
Mang ý tưởng tới người hướng dẫn thế nào?
Đừng đến gặp thầy cô với câu em chưa biết làm đề tài gì, thầy gợi ý giúp em. Cũng đừng đến với một đề tài đã chốt cứng. Cách tốt nhất là mang hai ba ý tưởng, mỗi ý viết nửa trang: câu hỏi, lý do bạn quan tâm, dữ liệu dự kiến.
Người hướng dẫn có kinh nghiệm sẽ nhìn ra ngay ý nào khả thi, ý nào đã có quá nhiều người làm, ý nào hợp với chuyên môn của họ. Một buổi gặp như vậy có thể tiết kiệm cho bạn cả tháng loay hoay.
Cũng nên hỏi thầy cô xem nhóm của họ đang có đề tài hay dữ liệu nào mà học viên có thể tham gia. Làm một phần trong một dự án lớn hơn thường giúp bạn có dữ liệu tốt và được hướng dẫn sát.
Nếu đề tài bạn thích không hợp với chuyên môn của người hướng dẫn, hãy nói thẳng và cùng tìm cách, có thể là mời thêm người đồng hướng dẫn, thay vì âm thầm làm theo ý mình rồi bị sửa hết ở cuối.
Đề tài nghe hay nhưng không nên chọn
Đề tài quá mới mà chưa ai làm ở Việt Nam nghe rất hấp dẫn, nhưng hãy kiểm xem vì sao chưa ai làm. Đôi khi là vì thiếu dữ liệu, không phải vì thiếu người nghĩ ra.
Đề tài lặp lại luận văn khoá trước, chỉ đổi tên địa phương, thì an toàn nhưng dễ bị hội đồng hỏi đóng góp của em ở đâu. Nếu muốn làm theo hướng đó, hãy thêm một khía cạnh mới thật sự.
Đề tài dính tới vấn đề nhạy cảm, hoặc cần phỏng vấn trẻ em, người bệnh, người dễ tổn thương, thì cần quy trình đạo đức nghiên cứu chặt chẽ. Không phải là không được làm, nhưng cần hỏi kỹ quy định của trường về đạo đức trong nghiên cứu trước.
Và đề tài mà bạn không thật sự quan tâm. Bạn sẽ sống với nó nhiều tháng, đọc nó, viết nó, bảo vệ nó. Hãy chọn một câu hỏi mà khi đọc thấy tài liệu mới về nó, bạn vẫn muốn mở ra xem.
Câu hỏi thường gặp
Tìm ý tưởng đề tài luận văn thạc sĩ ở đâu?
Nguồn tốt là chính công việc của bạn, phần gợi ý hướng nghiên cứu tiếp theo ở cuối các bài báo và luận văn gần đây, và các dự án đang chạy của người hướng dẫn. Đọc phần hạn chế của nghiên cứu trước thường mở ra câu hỏi mới.
Có được đổi đề tài luận văn sau khi đã duyệt không?
Phần lớn trường có thủ tục điều chỉnh hoặc đổi tên đề tài, với điều kiện và thời hạn riêng. Nếu thấy cần đổi, hãy bàn với người hướng dẫn sớm và hỏi phòng đào tạo sau đại học về thủ tục.
Đề tài luận văn có được trùng với người khác không?
Trùng tên hay trùng hướng chung là chuyện thường gặp, nhưng luận văn phải có đóng góp riêng về bối cảnh, đối tượng, phương pháp hoặc phát hiện. Nhiều trường có quy định kiểm tra trùng đề tài khi duyệt.
Tên đề tài luận văn nên dài bao nhiêu?
Đủ để người đọc biết bạn nghiên cứu gì, ở đâu, với ai, thường chỉ một câu. Tên quá dài và nhiều mệnh đề là dấu hiệu đề tài chưa được thu hẹp.
Làm sao biết đề tài có đủ tầm cho một luận văn thạc sĩ?
Nếu đề tài có câu hỏi rõ, có tài liệu liên quan để tổng quan, có dữ liệu và phương pháp phù hợp, và kết quả có ích cho ai đó, thì đủ tầm. Người hướng dẫn là người đánh giá chuẩn nhất, hãy hỏi họ.
